Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында әлсіз ағаштың жіңішке бұтағының өзін көтеруге шамасы жетпейтіні айтылса, астарлы мағынада мінезі әлсіз, рухы бекімеген адам үлкен беделді, жауапты істі, ел алдындағы салмақты көтере алмайды деген ой бар. Яғни атаққа ие болу үшін тек қалау емес, қайрат, сабыр, парасат, еңбек керек.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «ағаш бұтағы» мен «атақ» салыстырылып тұр. Ағаш — адамның өмірдегі тірегі, ал бұтақ — соған қосылған салмақ. «Осал ағаш» әлсіз негізді, берік емес тіректі бейнелейді. Сол сияқты «осал адам» ішкі қуаты аз, төзімі төмен, жауапкершілікке дайын емес жанды меңзейді. Бұтақты көтере алмау — шаманың жетпеуі, ал атақты көтере алмау — даңқтың, беделдің, сенімнің салмағына шыдамау.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал лауазым, бедел, танымалдыққа қатысты жиі айтылады. Мысалы, біреу басшылық қызметке тағайындалып, бірақ шешім қабылдай алмай, ұжымды дұрыс басқара алмаса, «атағын көтере алмады» деуге болады. Бұл мақал адамды сыртқы беделге емес, ішкі дайындық пен мінезге мән беруге үйретеді.
Osal adam ataǵyn kótere almas.