Ақылды мен ақымақ туралы — 29-бет 1532
Сұрыптау:
Мүләйімсіген молдадан қаш,
Ала шұбар жыланнан қаш.
Ала шұбар жыланнан қаш.
Негізгі мағынасы Мүләйімсіген молдадан қаш, ала шұбар жыланнан қаш. Мүләйімсу — шын мүләйім болу емес, жуас, момын…
Мұзға сүйенбе, жауға сыйынба.
Негізгі мағынасы Мұзға арқа сүйеме — ол ериді не сынады, сені құлатады; жауға сыйынба — ол сені қорғамайды, қиын сәтте…
Мұртын балта шаппайды.
Негізгі мағынасы Ешқандай қауіп, қиындық әсер етпейтін адам туралы айтылады: балта да оның мұртына зақым келтіре…
Мұрты өскендердің өздері кәпір,
Шашы өскендердің елі кәпір.
Шашы өскендердің елі кәпір.
Негізгі мағынасы Мұртын қырқпай, өсіріп жіберген адам өзі кінәлі, ал шашы өскен адамның ұқыпсыздығы оның еліне сын…
Мықтыға момын күш қылмас.
Негізгі мағынасы Мықтыға момын күш көрсетпейді дейді: зорлық әрдайым күштіден әлсізге қарай жүреді, керісінше болмайды…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Мылжың үндемесе, басы ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп сөйлеп, орынсыз сөзге әуес адам бір сәт үнсіз қалса, ішкі мазасыздығы артып, өзіне ауыр…
Мың жабыға - бір тұлпар,
Мың үйрекке - бір сұңқар,
Мың қарғаға - бір кесек.
Мың үйрекке - бір сұңқар,
Мың қарғаға - бір кесек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көптің ішінде сапалы, дара, шын мықтының аз болатынын айтады. Тура мағынасында мың жабының…
Мың жаман тұрмайды қара пұлға
Бір жақсы болады елге тұлға.
Бір жақсы болады елге тұлға.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда көп жаман адам бір жиналса да, елге пайдасы аз, салмағы жоқ екені айтылады. Ал бір ғана…
Мың жаудан бір жансыз жаман.
Негізгі мағынасы Мың жау ашық келеді, оны көресің, санайсың, қарсы тұрасың. Ал бір жансыз, яғни тыңшы, жасырын жүріп…
Мыңнан шыққан,
Жүзден озған.
Жүзден озған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің ішінен суырылып шығып, жүздегеннің алдына шыққан адам туралы…
Мысық жоқта тышқан төбеге шығады.
Негізгі мағынасы Мысық жоқ болса, тышқан қауіптен именбей, еркінсіп кетеді деген тура мағына береді. Астарлы мағынасы…
Мысықтың мәулені мияулап туады.
Негізгі мағынасы Мысықтың баласы туғаннан мияулайды: ешкім үйретпесе де, оның дауысы анасынікіндей. Мақал адам…
Надан күзетеді, дана түзетеді.
Негізгі мағынасы Бір іс бұзылса, надан адам оның қасында қарауыл тұрғандай қарап отырады, бар күйін сақтап, бұзылған…
Надан, пасық,
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Сөге өгіздей жайылады.
Тойғаннан соң,
Жатып күйіс қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал надан, пасық адамды тура мағынасында емес, мінезі арқылы әшкерелейді. «Сөге өгіздей…
Найзағай көп болса, жаңбыр аз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — найзағай жиі жарқылдаса да, жаңбырдың көп жаумауы мүмкін. Астарлы…
Найзадан түскен жарақат
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Сөз жарақатынан тез жазылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адамға тигізер әсері найзаның жарақатынан да ауыр болуы мүмкін екенін аңғартады. Дене…
Нақыл - ақыл.
Негізгі мағынасы Нақыл — ақыл: халықтың қысқа, ұтымды сөзі ақылдың өзі. Мақал мақал-мәтел, нақыл сөз, қанатты сөздерге…
Нар баласы бақ етпес.
Негізгі мағынасы «Нар баласы бақ етпес» деген мақалдың тура мағынасы — нар түйенің төлі ерекше дауыс шығарып, бақырып…
Нарға - ашамай, қоспаққа - жазы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз ыңғайы бар екенін білдіреді. Нарға ашамай жарасады, ал қоспаққа жазы…
Насыбайшыдан насыбай сұрасаң,
Мұрнын көтереді.
Мұрнын көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз ісіне тым беріліп, соған аз да болса әуестенген жанның менсінгіш, паң мінез…
Наурызда шабынған бурадай.
Негізгі мағынасы «Наурызда шабынған бурадай» деген мақал адамның қатты ашуланған, долданып, ызадан булыққан күйін…
Нәжісті доңыз, сүйекті ит жинайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: доңыз нәжіс маңында жүреді, ит болса сүйекке үйір келеді. Астарлы…
Нәзіктік талға жарасымды,
Қаттылық қайыңға жарасымды.
Қаттылық қайыңға жарасымды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық қасиеті болатынын айтады. Тура мағынасында нәзік, жіңішке талдың…
Не атамда, не ботамда жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйде не үлкенге тән, не кішіге тән ештеңенің жоқтығын білдіреді. Астарлы…
Неге керек қазақтың,
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Негізгі мағынасы Қазақтың жүйрігі мен жорғасы бізге не керек, өзімізде де бір «жаман» бар: жұрттың ең жақсы атын, ең…
Не, еріншек өледі,
Не, көңілшек өледі.
Не, көңілшек өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды екі түрлі әлсіздіктен сақтандырады: еріншектік пен орынсыз көңілшектік. Тура…
Ойдағы таз аз ба еді,
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойдағы таз аз сияқты еді, соның үстіне қырдағы тазды да осында әкелгендей…
Ойлай алмаған
Тереңге бойлай алмайды.
Тереңге бойлай алмайды.
Негізгі мағынасы Ойлай алмаған адам тереңге бойлай алмайды, яғни істің, сөздің, өмірдің астарына жете алмайды дейді…
Ойлай берсең дана боларсың,
Ойнай берсең бала боларсың.
Ойнай берсең бала боларсың.
Негізгі мағынасы Ойлана берсең, дана боласың, ойнай берсең, бала күйінде қаласың дейді. Мақал адамның есеюі жасқа емес…
Ойлану кейде наркескен,
Жүректі сара тіледі.
Жүректі сара тіледі.
Негізгі мағынасы Ойлану кейде өткір қылыш сияқты, жүректі тіліп өтеді дейді. Мақал ойдың тек пайда емес, азап та…
Ойнаса баласы,
Шындаса әкесі жығады.
Шындаса әкесі жығады.
Негізгі мағынасы Әке мен бала ойнап күрескенде бала жығады: әке әдейі беріліп, баланың көңілін көтереді, намысын…
Ой ойласаң, тең ойла,
Тең ойласаң, кең ойла.
Тең ойласаң, кең ойла.
Негізгі мағынасы Ойласаң, тең ойла, яғни әділ бол, екі жақты бірдей таразыла; тең ойласаң, кең ойла, яғни ұсақ есептен…
Ойсыз ұлдан мисыз құл.
Негізгі мағынасы Ойы жоқ ұл ақылсыз құлмен бірдей дейді. Мақал адамның қадірін тегі мен еркіндігі емес, ойы…
Ойынды көтермегеннің басы таз болады.
Негізгі мағынасы Әзілді, ойынды көтере алмай, кез келген қалжыңға ренжитін адамға айтылатын әзіл-қорқыту: ойын…
Ойының бекімі жоқ қыз қырық құбылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі орнықпаған, ойы тұрақсыз қыздың іс-әрекеті де құбылып, бір пікірде тұрмайтынын…
Оқалақ тиген танадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тура…
Оқалақ тиген танадай өкіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әлсіз көрінгеннің өзі ауыр тиіп, жанға батқанда қатты дауыстап, шағымданып кететінін…
Оқсыз мылтық - таяқ.
Негізгі мағынасы Оғы жоқ мылтық — жай ғана темір таяқ: одан ешкім қорықпайды, онымен ешкімді қорғай алмайсың. Мақал кез…
Оқтау жұтқандай сіресіп.
Негізгі мағынасы «Оқтау жұтқандай сіресіп» деген мақал адамды тым қатып қалған, қимылы аз, ыңғайсыз тұрған күйде…
Олақтың сөзі орынсыз жамау сияқты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де өз орнымен жасалуы керегін білдіреді. Олақ адам қандай іске араласса да…