Өз басындағы отты көрмей,
Біреудің басындағы шоқты көрер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз кемшілігін, өз басындағы үлкен мінін көрмей, өзгенің болмашы қатесін тез аңдайтынын меңзейді. Яғни, кейбіреу өзіндегі «отты» — зор қателікті, ауыр кінәні байқамай, өзгедегі «шоқты» — ұсақ мінді ғана сөз етеді. Астарында өзіңді түземей тұрып, біреуді сынауға асықпау керек деген ескерту жатыр.
Образдар мен теңеулер
«От» — үлкен, қауіпті, көзге бірден түсетін қате не мінез кемшілігі. Ал «шоқ» — оттың кішкентай ұшқыны, яғни жеңілдеу, ұсақтау кемшілік. Халық бұл арқылы адам баласының өз айыбын кішірейтіп, өзгенің мінін үлкейтіп көру әдетін әдемі образбен жеткізген. Қарапайым сөзбен айтқанда, біреудің титтей оғаштығын да тауып сөйлейтін, бірақ өз бойындағы зор кемшілікті байқамайтын мінез сыналады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында жиі кездесетін жағдайға сай келеді. Мысалы, бір адам әріптесінің ұсақ қателігін күнде бетіне басып, өзі мерзімді тапсырыстарын үнемі кешіктірсе, осы мақал орынды айтылады. Ол адамға алдымен өз ісін түзеп, содан кейін ғана басқаны сынау керегін еске салады.
Bireýdiń basyndaǵy shoqty kórer.