Орташа болсаң, ақыңды ешкім жемес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ісі де, сөзі де, мінезі де шектен шықпай, орта жолды ұстауы керегін аңғартады. «Орташа болсаң» дегені — асыра сілтемей, өз орныңды біліп, біреуге орынсыз салмақ салмай өмір сүру. Сонда «ақыңды ешкім жемес», яғни еңбегің еленбей қалмайды, құқың тапталмайды, өз үлесіңнен айырылмайсың. Астарлы мағынасы — қарапайымдылық пен байыптылық адамды даудан, өкпеден, артық талаптан қорғайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «орташа» сөзі тек орта деңгей деген ұғым емес, тепе-теңдік, ұстамдылық, шама білу дегенді білдіреді. Ал «ақыңды жеу» — біреудің еңбегін, үлесін, құқын иемденіп кету мағынасындағы бейнелі тіркес. Халық мұнда өмірде шамадан тыс кетпей, әділдік пен өлшемді сақтаған адамға зиян аз тиетінін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді жұмыс, оқу, қызметтегі қарым-қатынасқа қолдануға болады. Мысалы, қызметкер өз міндетін адал атқарып, не көп шағымданбай, не орынсыз таласқа түспей істесе, басшылық оның еңбегін бағалайды. Яғни байыппен жүрген адам көбіне өз құқығы мен орнын сақтап қалады.