Отқа салып ерітсең де,
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал адамның, заттың не қасиеттің шынайы болмысы сыртқы әсермен өзгермейтінін білдіреді. Алтынды қанша қыздырып, отқа салсаң да, ол жез болып кетпейді; асыл жібекке не істесең де, ол бөзге айналмайды. Астарлы мағынасы — текті, дарынды, қадірлі адамды қорлау, төмендету немесе қиындыққа салу оның ішкі құнын жоя алмайды. Нағыз асылдың қасиеті сынақта да сақталады.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы "алтын" — жоғары қасиет, тазалық, тектілік пен құндылықтың символы. "Жез" — арзандылық, төмендік, сапаның кемдігі. "Асыл жібек" — нәзіктікпен қатар, табиғи қадірі мол бағалы нәрсе. "Бөз" — қарапайым, арзан мата, яғни төмен сапаның бейнесі. Осы образдар арқылы халық адам мінезінің, тектіліктің немесе шынайы бағалы қасиеттің сыртқы қысыммен өзгермейтінін шебер жеткізген.

Қазіргі өмірде

Бұл мақал кейде еңбегімен, біліммен, мінезімен ерекшеленген адамды орынсыз кемсітуге болмайтынын еске салады. Мысалы, бір маман жаңа жерде қиындық көрсе де, тәжірибесі мен қабілеті жоғалмайды, уақыт өте оның шынайы бағасы бәрібір танылады.