Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
477K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында ә...
Білім сүріндірмейді, білек сүріндіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді адамның жолын ашып, оны ұятқа қалдырмайтынын білдіреді. Ал күшке, қолдың қайратын...
Ақылдан жақын дос бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда сұрақ түрі арқылы өмірдегі ең қымбат төрт құндылық аталады: ақыл, сабыр, жастық шақ жән...
Айтар сөзін білмесе,
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
Адамдықтан не пайда?
Артқан жүгін тартпаса,
Атандықтан не пайда?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тек аты ғана емес, ісі де сай болу керегін айтады. Бірінші жолда сөзін білмеген, о...
Сары орыс, сары орыстың бәрі орыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы түрі не реңі ұқсас болғанымен, әр адамның, әр топтың мінезі мен болмысы бірдей еме...
Қатын алсаң, қарап ал,
Ат алсаң, мініп ал.
Ат алсаң, мініп ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген істі асықпай, әбден тексеріп барып жасау керектігін айтады. Тура мағынасы — әй...
Жаман басшыдан жақсының сілтеуі артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман басшының берген бұйрығы не басқаруының өзі жарамсыз болғанымен,...
Қудың аяғына су жұқпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қудың аяғы суға тимейді, сондықтан су жұқпайды деген ой. Астарлы мағын...
Көңілшектің арты ашық.
**Негізгі мағынасы** Көңілшек адам тез сеніп, тез ренжіп, ішіндегі сырын да, ойын да көп жасыра алмайды. Сондықтан оның...
Біреудікі біреуге қыздай көрінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адамның дүниесі, сөзі не ісі екінші адамға әдемі, тартымды болып к...
Мақал - сөздің атасы,
Уәде - ердің опасы.
Уәде - ердің опасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қадірі мен уәдеге беріктікті қатар қояды. «Мақал — сөздің атасы» дегені, халықтың...
Жақсының сөзі шамдай жарық,
Айдай анық.
Айдай анық.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым түсінікті, дәл және көңілге қонымды болады. Ол адамды адастырмайды, күмә...
«Алдияр, алдияр!» десе, далияр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге жалбарынып, орынсыз жағыну мен құр сөзге сенудің соңы оп-оңай алдану екенін меңз...
Көп ақымақтың ағасы болғанша,
Бір ақылдының інісі бол.
Бір ақылдының інісі бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен парасаттың көптіктен де, атақ-даңқтан да жоғары екенін білдіреді. Тура мағынасын...
Су жұмсақ, тамшылап тасты теседі,
От жұмсақ, темірді балқытады.
От жұмсақ, темірді балқытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су қатты көрінбесе де, үздіксіз тамшылап, ең мықты тасты да теседі; от...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.