Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.6K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Надан күзетеді, дана түзетеді.
**Негізгі мағынасы** Надан адам бір істің, бір жағдайдың сырын терең түсінбей, тек сырттай бақылап, бос күзетумен шекте...
Біреудің жоғын біреу,
Өлең айтып жүріп іздейді.
Өлең айтып жүріп іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі шындап, жауапкершілікпен емес, жеңіл-желпі, қалжың араластырып істеуге болады де...
Ауру азайса, тәуіп ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ел ішіндегі науқас азайса, емші-тəуіптің жұмысы сирейді, табысы кемиді....
Шеберді олақ үшін жаратқан,
Шешенді доғал үшін жаратқан.
Шешенді доғал үшін жаратқан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шебер адам олақтың, яғни істі шала білетін кісінің қасында анық көріне...
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ақыл артынан аяңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ашуға ерік берсе, ісі де, сөзі де шалт шығып, шектен асып кететінін білдіреді. Ал а...
Ақылды дос аздырмайды.
**Негізгі мағынасы** Ақылды дос адамды жаман жолға түсірмейді, қайта дұрыс ойлап, жөн сілтеп отырады. Мұнда тура мағынад...
Ауыз өзімдікі деп сөйлей берме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сөзге абай болуға шақырады. Тура мағынасында, ауыз өзінікі болғанымен, әр сөздің с...
Сегіз тұтам сар садақ,
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де қуаты мықты болатынын меңзейді. Тура мағынасында «сегіз тұтам сар сад...
Ісінбе - кеберсің, тасыма - төгілерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сабырлы, байыпты болуға шақырады. «Ісінбе» дегені — өзіңді тым көтермеле, асқақтам...
Білген кісі ұрыны пақыр дейді,
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің сырын, шын жағдайын білетін адам ұрының кім екенін дұрыс б...
Биік таудың басына
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
Қиялап ұшып қыран да шығады,
Жер бауырлап, жылжып,
Жылан да шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биік мақсатқа жетудің екі түрлі жолы бар екенін меңзейді. Қыран — биікке самғауды, еркінд...
Періштенің де бес міні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, өйткені ол астарлы түрде айтылған. Мағынасы: ең жақсы, ең пәк, ең м...
Көзі жаманның сөзі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен мінезі оның сөзінен көрінетінін айтады. Көзі жаман дегені — көңілі...
Ақылды адам батпан-ақ,
Ақылсыз адам сасқалақ.
Ақылсыз адам сасқалақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен парасаттың адам өміріндегі орнын көрсетеді. Ақылды адам ауыр істі де байыппен,...
Өз қотырын өзі қасиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өз мәселесін, кемшілігін, күйзелісін немесе қиын жағдайын өзі шешуі керек дегенді бі...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.