Отқа түссең, шайдай бол,
Пышаққа түссең, қойдай бол.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды қиындыққа тап болғанда сабырлы, төзімді, ұстамды болуға шақырады. Тура мағынада отқа түсу де, пышаққа түсу де — өте қауіпті күй. Ал астарлы мағынада өмірдің ауыр сынақтары, қатігез адам, таршылық, жанжал сияқты жағдайлар меңзеледі. Осындай кезде ашуға ермей, ақылмен қимылдап, өзіңді сақтай білу керек. Мақалдың түйіні — қатал ортада да мінезді жоғалтпай, шыдаммен шыңдалу.
Образдар мен теңеулер
«Шайдай бол» дегені — шайы бұзылмай, таза, мөлдір қалпын сақта деген бейне. Яғни адам да ішкі сабырын жоғалтпай, ашуға булықпай, таза ойлы болуы керек. «Қойдай бол» — момындықтың, байыптылықтың, тілге келмей жанжалды асқындырмаудың белгісі. Қой — халқымыз ұғымында жуас, үркек емес, сабырлы мал. Осы бейнелер арқылы мақал қатты қысымда да жұмсақтық пен ұстамдылықтың құнын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі таңда бұл мақал жұмыс орнындағы дау, отбасындағы кикілжің не әлеуметтік желідегі арандату кезінде өте орынды. Мысалы, біреу әдейі қорлап пікір жазса, оған ашумен жауап бермей, сабыр сақтап, мәселені ақылмен шешкен дұрыс. Сонда адам өз абыройын да, жағдайды да сақтап қалады.
Pyshaqqa tússeń, qoıdaı bol.