Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
792K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Шыбынның басына бақ қонса,
Самұрық келіп сәлем береді.
Самұрық келіп сәлем береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өте кішкентай, қадірсіз көрінетін шыбынның басына бақ қонса, тіпті алы...
Жыланның уы тісінде,
Адамның уы тілінде.
Адамның уы тілінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жыланның зияны оның тісіндегі уында болса, адамға ең ауыр жараны тілмен айтылған сөз түс...
Сақалды құл жарытпас.
**Негізгі мағынасы** «Сақалды құл жарытпас» деген мақал тура мағынасында сақалды адамның құл бола алмайтынын білдірмейд...
Сыпайы қонақ сыйыңды жейді,
Мылжың қонақ миыңды жейді.
Мылжың қонақ миыңды жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонақтың мінезіне қарай сый да, әңгіме де әртүрлі әсер ететінін меңзейді. Сыпайы, әдепті...
Көп жүрген жылан аяғын көрсетер.
**Негізгі мағынасы** Көп жүрген жылан аяғын көрсетер деген мақал адам ұзақ уақыт бойы жасаған ісінің, айтқан сөзінің нем...
Ғұмырың бір күн болса да, жорға мініп өт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірі қысқа болса да, оны мәнді, намысты, сәнді түрде өткізу керегін айтады. Мұнд...
Мейірімділік - жүректен,
Мейірімсіздік - білектен.
Мейірімсіздік - білектен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал мейірімділіктің шын төркіні адамның жүрегінде екенін айтады. Яғни адам біреуге қамқор бо...
Сен істі сүйсең,
Іс саған бас иеді.
Іс саған бас иеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның іске шынайы ықыласымен, құлшыныспен кірісуін дәріптейді. Тура мағынада, егер адам...
Ұры басқаның малын жейді,
Өзінің арын жейді.
Өзінің арын жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада ұры бөтеннің малын алып, п...
Балғын гүлде сояу жоқ,
Қас сұлуда бояу жоқ.
Қас сұлуда бояу жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңа ашылған балғын гүлдің тікені болмайды, ал нағыз әдемі, табиғи сұл...
Бір қатынның қырсығы
Қырың есекке жүк болған.
Қырың есекке жүк болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның қыңырлығы, орынсыз мінезі немесе ұсақ кедергісі көпшілікке, тіпті тұтас іске...
Ауру өле-өлгенше жаннан дәмелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауырса да, өмірден бірден түңілмейді, ішкі үмітін үзбей, тірі қалу...
Жоқ табылмайды емес,
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
Іздеуі жетіспейді;
Адам бермейді емес,
Сұрауы жетіспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың түйіні — жоқ нәрсенің бәрі бірдей мүлде табылмайтын нәрсе емес, көбіне оны табуға адам...
Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мал иесін табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға...
Игіліктің ерте, кеші жоқ.
**Негізгі мағынасы** Игі іс жасауға, жақсылыққа ұмтылуға уақыт кешігіп қалмайды. Адам қай кезде де қайырымды болып, пайд...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.