Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сыпайы қонақ сыйыңды жейді,
Мылжың қонақ миыңды жейді.
Мылжың қонақ миыңды жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қонақтың мінезіне қарай сый да, әңгіме де әртүрлі әсер ететінін меңзейді. Сыпайы, әдепті...
Кәрі қасқыр қақпанға түспейді.
**Негізгі мағынасы** Кәрі қасқыр қақпанға түспейді деген мақалдың тура мағынасы — көпті көрген, айла-тәсілді жақсы біле...
Жаман ат соқпақшыл,
Жаман кісі тоқпақшыл.
Жаман кісі тоқпақшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді адамды жаман аттың қыңырлығымен салыстырады. Тура мағынада, соқпақшыл ат жү...
Төркінге сенгеннің төбесі тесік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — төркінге, яғни қыздың туған жағына шамадан тыс арқа сүйеген адамның ба...
Әкім әділ болмаса, халық бұзылады,
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділдіктің қоғам өміріндегі ең басты өлшем екенін айтады. Тура мағынасында, әкім әділ бол...
Қиынға қиналмаған оңайға ойланбайды.
**Негізгі мағынасы** Қиындық көрмеген, тар жол-тас кешпеген адам жеңіл істің қадірін де, мәнін де терең түсіне бермейді....
Асылдан асыл туады,
Жалқаудан масыл туады.
Мылжыңнан езбе туады,
Қыдырмадан кезбе туады.
Жалқаудан масыл туады.
Мылжыңнан езбе туады,
Қыдырмадан кезбе туады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тәрбиенің ұрпаққа әсерін айтады. Асыл, өнегелі, еңбекқор адамнан жақсы, п...
Жапалақты таспен ұрсаң да, жапалақ өледі,
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы өте қарапайым: жапалақты таспен ұрсаң да, тасты жапалақпен ұрсаң да, бәр...
Ұры басқаның малын жейді,
Өзінің арын жейді.
Өзінің арын жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Тура мағынада ұры бөтеннің малын алып, п...
Пұшыққа айна ұсынсаң, ашуландырасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы кемшілігі бар, бірақ онысын көтере алмайтын адамға кемшілігін бетке баспа дегенді...
Итті Құдай иесімен қинасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің тағдыры қожайынымен бірге байланысты деген ой. Астарлы мағынасы...
Жуан жіңішкергенше, жіңішке үзілер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал таршылық пен қысым ұзаққа созылса, әлсіздің жағдайы қиындай түсетінін білдіреді. Тура мағ...
Ақша қарда көп жүрсең,
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
Көзің бір күн қарығар.
Ағайыннан шет жүрсең,
Көңілің бір күн тарығар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның табиғи да, әлеуметтік те ортадан алшақтамауы керектігін айтады. «Ақша қарда көп ж...
Жақсы жігіт жер шолып, ақыр түбі айналар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы жігіттің өрісі кең, ойы алыс болады. Ол тек өз басының қамын ғана ойламай, ел-жұртты, жер-суы...
Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мал иесін табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.