Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Жапалақты таспен ұрсаң да, жапалақ өледі,
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
Тасты жапалақпен ұрсаң да, жапалақ өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы өте қарапайым: жапалақты таспен ұрсаң да, тасты жапалақпен ұрсаң да, бәр...
Жаңбырмен жер көгерер,
Еңбегімен ер көгерер.
Еңбегімен ер көгерер.
**Негізгі мағынасы** Жаңбыр жерге нәр беріп, шөпті көгертеді, ал адамды өсіріп, абыройлы ететін нәрсе — еңбек. Мақалдың...
Екі түйе сүйкеніссе, арасында шыбын өледі.
**Негізгі мағынасы** Екі мықты, екі ірі күш өзара қақтығысса, зардабын әлсіздер тартады деген сөз. Мақалдың тура мағынас...
Бетпақ «жеңдім» дейді,
Байғұс «көндім>> дейді.
Байғұс «көндім>> дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде күшті көрінген адам көбіне өз пайдасын жеңіс деп есептейтінін, ал әлсіз, шарасыз ж...
Көп ойнаған бір жылар,
Көп осырған бір тышар.
Көп осырған бір тышар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шамадан тыс еркелікке, орынсыз сән-салтанатқа не шектен шыққан әрекетке әуес болудың соңы...
Ынта болса адамда,
Қиын іс жоқ ғаламда.
Қиын іс жоқ ғаламда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ниеті мен талпынысы мықты болса, кез келген істі еңсеруге болатынын айтады. Тура...
Қайғы бөліссе, азаяды,
Қуаныш бөліссе, көбейеді.
Қуаныш бөліссе, көбейеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі мен сезімі бөліскен сайын өзгеретінін айтады. Қайғыны жалғыз көтерсең,...
От ауызды, орақ тілді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзге шебер, ойы өткір, айтары нық адамды сипаттайды. Тура мағынасында «от ауыз» — сөзі о...
Тісі шыққан балаға,
Шайнап берген ас болмас.
Шайнап берген ас болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тісі шыққан балаға тамақты шайнап берудің қажеті жоқ, өйткені ол енді ө...
Айырдан туған жампоз бар,
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
Нар емес десе нанғысыз.
Қарадан туған жігіт бар,
Ханға күнін салғысыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айыр түйеден де, нардан да бөлек, ерекше жампоз шығуы мүмкін; қарапайы...
Ақпа құлаққа айтсаң, ағып кетеді,
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алады.
Құйма құлаққа айтсаң, құйып алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қабылдау қабілеті әр адамда әртүрлі болатынын айтады. Бір адамға айтылған ақыл-кеңе...
Төркін десе, қыз төзбейді,
Көкпек десе, түйе төзбейді.
Көкпек десе, түйе төзбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз төркінін айтса, сағынышқа шыдамайтындығын, ал түйе көкпек деген шө...
Сөз жуйесін тапса,
Мал иесін табады.
Мал иесін табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сөз дұрыс айтылып, орнымен жеткізілсе, жоғалған малдың да иесін табуға...
Өзі қаңбақ болсын,
Онда қандай салмақ болсын?
Онда қандай салмақ болсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойында тұрақтылық, салмақтылық, ішкі береке болмаса, оның сөзі де, ісі де өтімсіз б...
Жаны ашымастың қасында басың ауырмасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаны ашымайтын, мейірімі жоқ адамның қасында жүрсең, өзіңе зиян келіп,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.