Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
791.8K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Әкім әділ болмаса, халық бұзылады,
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
Сауда әділ болмаса, нарық бұзылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділдіктің қоғам өміріндегі ең басты өлшем екенін айтады. Тура мағынасында, әкім әділ бол...
Қайнаған қара суда қасиет бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қара су қатты қайнаса, оның ішінде бір өзгеріс, бір қуат пайда болады...
Іріген ауыздан шіріген сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Іріген ауыздан шіріген сөз шығады деген мақал адамның ішкі пиғылы мен мінезі қандай болса, аузынан...
Кекшіл болма, епшіл бол.
**Негізгі мағынасы** Кекшіл болма, епшіл бол дегені — өкпе-ренішке байланып, кек сақтап жүрме, оның орнына өмірде икемді...
Ханмын деп аспа,
Баймын деп таспа.
Баймын деп таспа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мансапқа, байлыққа мастанбауды ескертеді. «Ханмын деп аспа» дегені — билікке, атақ...
Олақтың сөзі орынсыз жамау сияқты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өз орнымен жасалуы керегін білдіреді. Олақ адам қандай іске араласса...
Ұлдың бір көзі жоқ,
Құлдың екі көзі жоқ.
Құлдың екі көзі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұлдың көруі бір көзбен ғана шектелсе, құлдың екі көзі мүлде жоқ деген ә...
Сақал текеде де бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — текенің де сақалы болады. Астарлы мағынасы — сыртқы белгі ғана адамды,...
Ала жылан, аш бақа.
**Негізгі мағынасы** «Ала жылан, аш бақа» — бір-біріне мүлде ұқсамайтын, тіпті сыйыспайтын екі жұпты салыстыру арқылы а...
Өткір кездік қап түбінде жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өткір кездік қаптың түбінде ұзақ жатпайды, өйткені мұндай құралдың қаже...
Өтірік пен шындық арасы - екі елі.
**Негізгі мағынасы** «Өтірік пен шындық арасы - екі елі» мақалында өтіріктің шындықтан алыс емес екені айтылады. Яғни ж...
Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Жаманның жүрген жері азар.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де...
Ақылдыға - заң, ақымаққа - таяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адамға тәртіп пен ереже жеткілікті, ол дұрыс жолды сөзбен де,...
«Қазақ» десең, өзіңе тиеді,
«Соқыр» десең, көзіне тиеді.
«Соқыр» десең, көзіне тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің салмағын, адамның абыройына тиетін ауыр ескертуді білдіреді. Біреуге тура айтылған...
Кәрі кісі де бір,
Кәріп кісі де бір.
Кәріп кісі де бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кәрі адам мен кедей, мұқтаж адамды бірдей сыйлау керек деген ойды білдіреді. Тура мағынас...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.