Екі аяқты адам түгіл,
Төрт аяқты мал да ақсайды.

Негізгі мағынасы

Төрт аяғымен нық басатын мал да кейде тасқа сүрініп, аяғын ауыртып ақсап қалады, ал екі аяқпен жүретін адамның сүрінуі одан да оңай. Мақал ешкімнің мінсіз емес екенін, әркімнің де қателесіп, сүрініп, бір кемшілікке ұрынатын кезі болатынын айтады. Бұл біреудің қатесін кешіруге, оны түсінуге шақырады: мықтының да аяғы тайғанақтайды. Екінші қырынан ол өз басына сақтықты ескертеді: «маған ештеңе болмайды» деп сенімді жүрме.

Образдар мен теңеулер

Мақал малшы елдің күнделікті тәжірибесінен туған. Жылқы, сиыр төрт аяғымен тұрақты жүреді, бірақ тасты жолда, мұзда, індетте ақсап қалады, оны малшы жақсы біледі. «Екі аяқты» мен «төрт аяқты» деген сан салыстыруы ойға күш береді: төрт тірегі барға қиын болса, екі тірегі барға одан да қиын. «Түгіл» шылауы ойды күшейтеді: адамды айтпағанда, мал да ақсайды. Бұл логикалық құрылым мақалды жұбатқыш та, нанымды да етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қателескен, сүрінген адамды жұбатқанда, оның кемшілігін ауыр сөзге айналдырмау үшін айтылады. Сондай-ақ біреудің қатесіне күлгенге: «сен де сүрінерсің» деп ескерту ретінде. Үні — кешірімді, жұмсақ. Мысалы, бірінші рет бәйгеде құлаған шабандоз балаға атасы: «Екі аяқты адам түгіл, төрт аяқты мал да ақсайды. Ертең қайта шабасың», — дейді.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда тәжірибелі жылқышы құлынды байқамай жоғалтып алғанда, оны жазғырған жастарды қария тоқтатады.
— Ас үйде ұзақ жылдан бері тамақ жасайтын анасы бірінші рет асты күйдіріп алғанда, қызы оны күлдіріп жұбатады.