Дүние ақылдыға жарық,
Ақымаққа тамұқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, дүниені әр адам әрқалай көреді: ақылды адам өмірдің мәнін, жолын, пайдасын түсінеді, ал ақымақ адам үшін дүние қиын, ауыр, қапас сияқты болып сезіледі. Астарлы мағынасы — ақыл адамға бағыт береді, сабыр мен пайым сыйлайды, ал ақылсыздық кісіні қателікке, күйзеліс пен таршылыққа ұрындырады. Сондықтан бір әлемнің өзі ақылдыға нұрлы, ақымаққа азап болып көрінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жарық» сөзі — білім, түсінік, үміт, дұрыс шешімнің белгісі. Ал «тамұқ» — тарлық, қиындық, бейберекет өмір, ішкі қараңғылықтың бейнесі. Яғни ақыл бар жерде адам жол табады, ал ақыл жоқ жерде тірлік ауырлап, берекесіз күйге түседі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу-білімнің, ойланудың және жауапкершіліктің маңызын еске салады. Мысалы, бір адам қаржысын жоспарлап, қажетіне жұмсаса, оған өмір жеңіл болады; ал ойсыз шығынданып, қарызға батса, күнделікті тірлігі қиындайды. Демек, дүниенің жақсы не жаман көрінуі көбіне адамның өз ақылына байланысты.
Aqymaqqa tamuq.