Дүниенің қадірін,
Бергенде білерсің.
Жанның қадірін,
Өлерде білерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға бар нәрсенің, қолдағы игіліктің қадірі көбіне ол кетіп, қолдан шыққанда білінетінін айтады. Дүниенің қадірі — тіршіліктегі байлық, денсаулық, мүмкіндік, уақыт сияқты бағалы нәрселердің құнын түсіну. Ал жанның қадірі — өмірдің өзі, рухтың амандығы, тіршіліктің қымбат екенін ұғыну. Адам кейде бар кезде бағаламай, айырылғанда ғана өкінеді. Сондықтан мақал адамды қолындағыны қадірлеуге, немқұрайды болмауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дүние» тек байлық емес, жалпы тіршілік пен несібе ұғымын білдіреді. «Бергенде» деген сөз бір нәрсенің қолдан шығып, өзіңнен алыстаған сәтін меңзейді. Ал «жан» — адамның өмірі мен ең қымбат қазынасы. «Өлерде» сөзі өмірдің соңғы шегін көрсетіп, жанның шынайы құндылығы ең ауыр сәтте сезілетінін аңғартады. Осылайша мақал қарапайым екі образ арқылы үлкен өмірлік ақиқатты жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал уақытты, денсаулықты, жақын адамдарды бағалауға үйретеді. Мысалы, адам жұмыстың, телефонның не ақшаның соңында жүріп, өз денсаулығына қарамаса, кейін сырқаттанып қалғанда ғана оның қадірін түсінеді. Сол сияқты ата-анамен сөйлесуге уақыт таппай жүрген жан олардан айырылғанда қатты өкініп қалуы мүмкін.
Bergende bilersiń.
Jannyń qadirin,
Ólerde bilersiń.