«Дырдушыл жастық - қайырсыз қарттық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жастық шағын ойын-сауықпен, ішкілік пен у-шумен, ойсыз көңіл көтерумен өткізген адамның қарттығы қайырсыз, яғни жемісіз, берекесіз болады. Жасында еңбек етпей, білім жинамай, отбасына, ұрпаққа көңіл бөлмеген кісі қартайғанда сүйенетін ештеңесі жоқ қалады. Мақал жастық пен қарттықты бір өмірдің екі ұшы ретінде байланыстырады: бүгінгі қызық ертеңгі тағдырды анықтайды. Ақыл ретінде жастарға арналған, бірақ айтылуы ащы шындық сияқты естіледі.
Образдар мен теңеулер
Дырду — шулы, ойсыз сауық, жиын-той, ішкілік, у-шу; дырдушыл — сондай жиынды жақсы көретін, соның соңынан қалмайтын адам. Қайыр — игілік, пайда, береке; қайырсыз қарттық — ешкімге пайдасы жоқ, өзіне де қуаныш әкелмейтін кәрілік. Мақал сызықша арқылы екі тіркесті теңестіреді, етістік жоқ, тек себеп пен салдар қатар қойылған. Жастық пен қарттық сөздерінің бірдей жұрнақпен аяқталуы мақалға ырғақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ойын-сауықтан басы шықпай жүрген жас жігітке не қызға үлкендер ақыл ретінде айтады. Сарыны — салмақты ескерту, кейде өкініш. Қартайған шағында жалғыз қалған адамның тағдырын әңгімелегенде де айтылады. Демалып, көңіл көтерген кез келген жасты кінәлау үшін айту асыра сілтеу, мақал өмірін тек сауыққа арнаған адам туралы. Мысалы: «Балам, күнде түн ортасына дейін көше кезесің, дырдушыл жастық — қайырсыз қарттық дегенді естімеп пе едің?»
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жастық шағын ішкілікпен өткізген шал қартайғанда жалғыз қалды; көршілері оның хәлін айтқанда, осы мақалды еске алды.
— Әкесі колледжден кейін жұмыс іздемей, тойдан тойға жүрген ұлымен ұзақ сөйлесіп, дырдушыл жастық — қайырсыз қарттық деп ескертті.