Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өзбектің кигенін ал,
Қазақтың мінгенін ал.
Қазақтың мінгенін ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өзбек киген киімді, қазақ мінген атты ал дегенге саяды. Астарлы мағына...
Ер жігіттің екі сөйлегені - өлгені,
Еменнің иілгені - сынғаны.
Еменнің иілгені - сынғаны.
**Негізгі мағынасы** Ер жігіт берген сөзінде тұруы керек. Бір айтқанын қайта өзгертіп, екіұшты сөйлесе, ол оның беделін...
Қатын бастаған көш оңбас.
**Негізгі мағынасы** «Қатын бастаған көш оңбас» деген мақалдың тура мағынасы — көшті әйел бастап шықса, жол дұрыс болма...
Бір қатынның қырсығы
Қырың есекке жүк болған.
Қырың есекке жүк болған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның қыңырлығы, орынсыз мінезі немесе ұсақ кедергісі көпшілікке, тіпті тұтас іске...
Сыйлассаң - сыйымды боларсың.
**Негізгі мағынасы** «Сыйлассаң - сыйымды боларсың» деген мақал адамды өзгені құрметтеуге, ілтипат танытуға шақырады. М...
Шешендік күші - шындық.
**Негізгі мағынасы** Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал м...
Тауына қарай түлкісі,
Заманына қарай күлкісі.
Заманына қарай күлкісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің, ортаның және уақыттың адам мінезі мен тіршілігіне әсер ететінін білдіреді. Тура...
Әйел - үйдің көркі,
Еркек - түздің көркі.
Еркек - түздің көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер мен әйелдің отбасындағы әрі қоғамдағы орнын тең дәрежеде сипаттайды. Әйел үй ішінің бе...
Өлеңді жерде өгіз семіреді,
Өлімді жерде молда семіреді.
Өлімді жерде молда семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: өлең айтылып, думан-тойы көп жерде өгіз жақсы семіреді, ал өлім-жітім ж...
Пышақты өзіңе сұқ,
Ауырмаса, өзгеге сұқ.
Ауырмаса, өзгеге сұқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз ісіне, өз басына келетін ауыртпалыққа немқұрайды қарамауы керек деген ойды біл...
Күңге күле қарасаң,
Көйлегіне жамау сұрайды.
Көйлегіне жамау сұрайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — күңге жылы жымиып, тым еркелетіп қарасаң, ол оны өзіне берілген кеңшіл...
Мысыққа ойын керек, тышқанға өлім керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — мысыққа аңдып ойнау, тышқанға сол ойынның соңы өлім болатынын білдіред...
Сен істі сүйсең,
Іс саған бас иеді.
Іс саған бас иеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның іске шынайы ықыласымен, құлшыныспен кірісуін дәріптейді. Тура мағынада, егер адам...
Басқа түссе басбақшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына іс түскенде ғана оның шын мінезі, сабыры мен төзімі білінетінін айтады. Ту...
Істеу қиын, сынау (айту) оңай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі орындау көп күш, уақыт, жауапкершілік пен төзім талап етеді, а...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.