Дүние ақылдыға жарық,
Ақылсызға тамұқ.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы — дүниенің жарығы бар адамға жарқын көрінуі, ал ақылы жоқ адамға өмірдің өзі азаптай сезілуі. Астарлы мағынасы — адамның өмірді қабылдауы оның ақылына, парасатына, ойлауына байланысты. Ақылды кісі қиындықтың да шешімін табады, жақсы мен жаманды айырады, сондықтан оған өмір мәнді әрі жеңіл көрінеді. Ал ойсыз, білімсіз, көргенсіз адам өз ісінің салдарын түсінбей, көп қателікке ұрынып, тіршілігін ауырлатады.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «дүние» — жай ғана әлем емес, адам ғұмыры, тіршілік, қоғамдық орта. «Жарық» — үміт, түсінік, дұрыс жол, ақылдың сәулесі. Ал «тамұқ» — тозақ, бейнет, рухани азап деген бейнелі ұғым. Яғни ақыл адамға бағыт беретін шам сияқты, ал ақылсыздық сол шамсыз қараңғыда қалумен тең.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал оқу, мамандық таңдау, отбасы құру, қаржы басқару сияқты өмірлік шешімдерге өте сай келеді. Мысалы, бір адам табысын жоспарлап, артық қарызға кірмей, білімін үнемі жетілдірсе, оның өмірі жеңіл әрі нәтижелі болады. Ал ойланып шешім қабылдамай, тез пайдаға алданып жүрсе, өзі үшін қиындықты көбейтеді.