Дүние тегіс болғанша,
Жігітке бір іс болады.

Негізгі мағынасы

Дүние тегіс, яғни бәрі ретке келіп, бір қалыпқа түскенше, жігіттің басына бір іс түседі. Дүние ешқашан толық тегістелмейтіндіктен, жігіттің шаруасы, уайымы, міндеті де таусылмайды. Мақал өмірдің тынымсыз екенін, адамға әрдайым бір істің, бір сынақтың келетінін қарапайым шындық ретінде айтады. Бұл шағым емес, қабылдау: ер азамат іс күтіп отырмайды, іс оны өзі табады.

Образдар мен теңеулер

Тегіс — ойы-шұқыры жоқ, біркелкі. Дүние жерге, жолға теңелген: даладағы жол ешқашан бірдей тегіс болмайды, бір жерде шұқыр, бір жерде тас кездеседі. «Болғанша» сөзі шартты уақытты білдіреді — бір нәрсе болғанға дейін; ал тыңдаушы ол сәттің ешқашан келмейтінін біледі, мақалдың жасырын әзілі осында. «Бір іс» тіркесі нақты емес: ол шаруа да, бәле де, жауапкершілік те болуы мүмкін, бұл белгісіздік мақалды кез келген жағдайға жарамды етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды бір шаруаны бітіріп, енді демаламын дегенде басқа іс шыққан адамға жұбаныш не әзіл ретінде айтады: «таң қалма, өмір деген осы». Кейде жастарға өмірдің тынымсыз екенін түсіндіру үшін айтылады. Интонациясы — сабырлы, кейде жеңіл мұң. Мысалы: «Үйдің шатырын жаптың, енді қора құлады ма? Дүние тегіс болғанша, жігітке бір іс болады».

Қолданылу жағдаяттары

— Қыстан аман шыққан шопанның көктемде құдығы бұзылғанда, ағасы осы мақалды айтып, бірге жөндеуге кіріседі.
— Үйдің жөндеуін бітіріп, енді тойға дайындала бастаған ұлына әкесі күліп осы мақалды айтады.
— Емтихандардан кейін бірден жазғы жұмысқа шыққан жас жігітке анасы: «Бітті деген іс болмайды» деп мақалды еске салады.