Досың аз, дұшпаның көп болса,
жер боларсың.
Ақылың аз, ашуың көп болса,
қор боларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға сақтық пен ақылды болуды ескертеді. Досы аз, дұшпаны көп адам көп жағдайда қорғансыз, әлсіз күйге түседі, яғни өмірде қысымға, жалғыздыққа ұшырайды. Ал ақылы аз, ашуы көп кісі өз мінезін билей алмай, артық сөзге, орынсыз қылыққа ұрынып, ақыры абыройын жоғалтады. Мақалдың астарында: адамды алға бастырмайтын нәрсе — дұшпанның көптігі емес, достықтың аздығы, ақылдың кемдігі мен ашудың үстемдігі екені жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер боларсың» тіркесі адамның еңсесі түсіп, қадірі кететінін білдіреді. Жер — төмен, тапталған күйдің бейнесі. Ал «қор боларсың» дегені — ел алдында сыйдан айырылып, өзіне де, өзгеге де пайдасыз халге түсу. «Ақылың аз, ашуың көп» деген қарсы қою адам мінезіндегі тепе-теңдіктің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді: ақыл сабыр береді, ашу сол сабырды бұзады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыста, интернеттегі пікірталаста өте өзекті. Мысалы, бір адам чатта ашуға беріліп, бірден дөрекі жауап жазса, кейін беделіне нұқсан келуі мүмкін. Ал сабыр сақтап, ойланып сөйлеген адам сый-құрметке ие болады.
jer bolarsyń.
Aqylyń az, ashýyń kóp bolsa,
qor bolarsyń.