Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Өзіңді өзің сыйламасаң,
Өзгеден сый күтпе.
Өзгеден сый күтпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз қадірін өзі білу керек екенін айтады. Егер адам өзіне құрметпен қара...
Ұлық болсаң, кішік бол.
**Негізгі мағынасы** Ұлық болсаң, кішік бол деген мақал лауазымың жоғары, беделің зор, білімің немесе атағың көп болса д...
Жан ауырса, тән азады,
Қайғы басса, жан азады.
Қайғы басса, жан азады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі дүниесі мен сыртқы күйі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Тән ауыр...
Қонақ қонған жеріне ауыр,
Тас түскен жеріне ауыр.
Тас түскен жеріне ауыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, қонақ түскен үйге де салмақ түседі, ал тас түскен жерге із қала...
Құнажын көзін сүзбесе,
Бұқа жібін үзбейді.
Бұқа жібін үзбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құнажын бұқаға өздігінен ықылас білдірмесе, бұқа да байлаулы тұрған жіб...
Жылы-жылы сөйлесең, жылан інінен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, адаммен дұрыс сөйлесе білудің маңызын білдіреді. Тура мағынада, жұмсақ үнме...
Аңқау елге - арамза молда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай діндар, білімді не беделді болып көрінген адамның аңқау, сенгіш елді алдап кетуі...
Орыспен жолдас болсаң,
Жаныңда айбалтаң болсын.
Жаныңда айбалтаң болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жолдас таңдауда сақ болуын ескертеді. Тура мағынасында, орыспен бірге жүрген кісі...
Ханда қадір болмаса,
Қарада ұят болмайды.
Қарада ұят болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған ханның қадірі кетсе, қарапайым халықтың да ұят, тәртіп, тыйым сезімі әлсірей...
Патша залым болса, жұрт тозады,
Патша ғалым болса, жұрт озады.
Патша ғалым болса, жұрт озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктің, басшылықтың ел тағдырына тікелей әсер ететінін айтады. Патша немесе ел басқарға...
Жалғыз жігіт би болмас,
Жалғыз ағаш үй болмас.
Жалғыз ағаш үй болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалғыз адамның күші шектеулі екенін, үлкен іс пен берік тірекке көптің қолдауы керек екен...
Отыз ұлың болғанша,
Осырақ шалың болсын.
Осырақ шалың болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көп ұлдан гөрі, ақылы мен беделі бар бір қарияның қадірі жоғары деген...
Бір кем дүние.
**Негізгі мағынасы** «Бір кем дүние» деген сөз адамның өмірі мен тіршілігі ешқашан толық болмайтынын білдіреді. Тура ма...
Дос тұтқанды қадірле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға дос болған кісіні бағалап, сыйлап, қадірін білу керек екенін айтады. Тура мағынасы...
Ұқсамасаң тумағыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір-біріне ұқсамайтын, мінезі, ойы, ісі сәйкес келмейтін адамды «тумағ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.