Аңшы қақпанды қаққанын айтар,
Саудагер базарда тапқанын айтар.

Негізгі мағынасы

Аңшының әңгімесі — қақпанына қандай аң түскені, қай жерге құрғаны; саудагердің әңгімесі — базарда не сатып, қанша тапқаны. Әр адам өз кәсібін, өз көргенін айтады. Мақал адамның сөзі оның ісінен, ойынан шығатынын байқатады: әңгімесін тыңдап, оның кім екенін, немен тыныстайтынын білуге болады. Кейде мақал жеңіл мысқыл ретінде айтылады: әркім өз ісін мақтап, өз олжасынан басқа ештеңе туралы сөйлей алмайды.

Образдар мен теңеулер

Қақпан — аңды ұстау үшін жерге құрылатын темір тұзақ; аң басқанда ол «қағып», жабылып қалады. Аңшы үшін «қақпан қақты» деген олжа түсті деген сөз. Мақалда екі кәсіп иесі қатар тұр: бірі даладан, бірі базардан, бірі аңнан, бірі саудадан олжа табады. Екі жол бірдей қалыпта құрылып, «қаққанын — тапқанын» деп ұйқасады. Мақал әр кәсіптің адамның тілі мен ойын өзіне қарай бейімдейтінін қарапайым бейнемен көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал әркім өз тақырыбын ғана сөйлегенде, әңгіме кәсіпке қарай бұрылғанда айтылады. Үні — күлкілі байқау, кейде жеңіл мысқыл. Мысалы, қонақта дәрігер ағасы ауру туралы, құрылысшы інісі кірпіш туралы айтып отырғанда, әжелері: «Аңшы қақпанды қаққанын айтар, саудагер базарда тапқанын айтар» деп күледі. Біреудің кәсібін кемсіту үшін айтылмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы асарда малшы жайылым туралы, механик тракторы туралы сөйлеп отырғанда, отағасы күліп, мақалды айтты.
— Мектептегі кездесуде ата-аналар өз кәсіптері туралы айтқан соң, мұғалім балаларға мақалды мысал етіп, әркімнің сөзі ісінен туатынын түсіндірді.
— Жолдан келген жүргізуші әйеліне кешке дейін тек жол мен көлік туралы айтып отырғанда, әйелі мақалды күле айтты.