Арба кімдікі болса,
Күпшек сонікі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арба да, оның бөлшегі саналатын күпшек те бір иеге тиесілі. Мақалдың тура мағынасы — қандай көлік болса, оның сайманы да соныкі деген ұғым. Астарлы мағынасы — бір іс, бір мүлік, бір жауапкершілік кімнің қолында болса, соған қатысты пайда да, міндет те сол адамға жүктеледі. Яғни билік еткен, иелік еткен адам нәтижесіне де жауап береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арба» — үлкен істің, жалпы иеліктің бейнесі. Ал «күпшек» — сол істің ұсақ бөлігі, бірақ негізгі жүйенің ажырамас тетігі. Халық осы екі зат арқылы «бүтін нәрсе мен оның бөлшегі бір қолда» деген ойды дәл жеткізген. Бұл бейне өмірдегі басшылық, меншік, жауапкершілік сияқты ұғымдарды аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір кәсіптің не ұйымның иесі оның ішкі тәртібі мен нәтижесіне жауапты екенін білдіру үшін қолданылады. Мысалы, компанияда бір шешім дұрыс болмаса, басшы «Арба кімдікі болса, күпшек сонікі» қағидасымен жауапкершілікті өз мойнына алуы керек. Сондай-ақ отбасыда үйдің шаруасын басқарған адам да соның салдарын ойлауы тиіс.
Kúpshek soniki.