Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
789K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл - жастан, асыл - тастан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ақылы мен бағалы қасиеті жас кезінде-ақ қалыптасатынын білдіреді. Тура мағынасын...
Адамның көңілі бір атым насыбайдан қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңілі кейде өте ұсақ, болмашы нәрседен-ақ суып қалатынын білдіреді. Тура мағынас...
Дос тұтқанды қадірле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға дос болған кісіні бағалап, сыйлап, қадірін білу керек екенін айтады. Тура мағынасы...
Екі кеменің құйрығын
ұста, жетсе бұйрығың.
ұста, жетсе бұйрығың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір уақытта екі істі қатар алып жүруге тырысқан адам әрқайсысына толық жете алмай, кейде...
Көкірек таза болмаса,
Көз тазасы не керек?
Жаның таза болмаса,
Тіл тазасы не керек?
Көз тазасы не керек?
Жаның таза болмаса,
Тіл тазасы не керек?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның көкірегі, жаны таза болмаса, сыртқы тазалықтың пайдасы шамалы...
Енесі тепкен құлынның еті ауырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ене тепкен құлынға соққы қатты тимейді, яғни туған биенің тепкісі құлын...
Жиеннің назары жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жиеннің назары, яғни көңілі мен талабына бейжай қарауға болмайтынын аңғартады. Тура мағын...
Патша залым болса, жұрт тозады,
Патша ғалым болса, жұрт озады.
Патша ғалым болса, жұрт озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктің, басшылықтың ел тағдырына тікелей әсер ететінін айтады. Патша немесе ел басқарға...
Дүмше молда дін бұзар,
Қисық арба жол бұзар.
Қисық арба жол бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімсіз, бірақ өзін діндар етіп көрсеткен адамның шын дінді де, елдің берекесін де бұзат...
Құнажын көзін сүзбесе,
Бұқа жібін үзбейді.
Бұқа жібін үзбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құнажын бұқаға өздігінен ықылас білдірмесе, бұқа да байлаулы тұрған жіб...
Жабайы шөп егінді аздырар,
Еріншектік ерді аздырар.
Еріншектік ерді аздырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жабайы шөп егіннің өсуіне кедергі келтіріп, өнімді азайтады. Астарлы ма...
Ханда қадір болмаса,
Қарада ұят болмайды.
Қарада ұят болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған ханның қадірі кетсе, қарапайым халықтың да ұят, тәртіп, тыйым сезімі әлсірей...
Құс қанатымен ұшып, құйрығымен қонады.
**Негізгі мағынасы** Құс қанатының күшімен биікке көтеріледі, ал құйрығы оған қонғанда тепе-теңдік беріп, бағыттайды. М...
Сиырда аунамақ жоқ,
Жылқыда күйсемек жоқ.
Жылқыда күйсемек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр аунап-қунап, өзіне жайлы қимылдағанымен, жылқыдай ширақ қимылдап,...
Орасан пайда көз шығарар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: кейде аса зор пайда табамын деп жүріп, адам өзіне зиян келтіріп алуы мү...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.