Анығын айту - адалдық,
Ала сөйлеу - арамдық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шындықты тура айту адамның адалдығын көрсететінін, ал сөзді бұрмалап, екіұшты сөйлеу арамдыққа бастайтынын білдіреді. «Анығын айту» — ойдағыны жасырмай, шындықты ашық жеткізу. Ал «ала сөйлеу» — өтірік араластыру, сөзге берік болмау, біреуді алдау. Халық мұнда сөздің тазалығы мен мінездің тазалығын қатар қояды: адам қандай сөйлесе, оның ішкі болмысы да сондай.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «анық» сөзі мөлдір судай таза, түсінікті, айқын ойды елестетеді. Ал «ала сөйлеу» сөздің былғануын, араласып кеткен өтірік пен шындықты меңзейді. «Адалдық» пен «арамдық» бір-біріне қарама-қарсы екі ұғым ретінде беріліп, адамдық қасиеттің өлшемі сөз арқылы танылатынын көрсетеді. Яғни сөз — мінездің айнасы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, жұмыста есеп бергенде немесе досқа уәде айтқанда шындықты нақты айту сенім тудырады, ал жалған сөз кейін үлкен өкінішке әкеледі. Бір адам қателігін жасырмай мойындаса, оны адал деп бағалайды; ал себепсіз өтірік айтса, сенімнен айырылады.
Ala sóıleý - aramdyq.