Ымға түсінбеген дымға түсінбейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ишараны, тұспалды, астарлы сөзді түсіне білуі керек екенін білдіреді. Тура мағынасында, ыммен айтылғанды ұқпаған адам ашық айтылғанды да жөндеп түсінбейді деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — зердесіздік, аңғарымсыздық, сөздің мәнін, жағдайдың астарын байқай алмау. Демек, біреудің ойын, ниетін, емеурінін түсінбейтін кісімен тіл табысу қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ым» — бет-әлпет, қимыл, ишара арқылы білдірілген белгі. Ал «дым» — мүлде ештеңе деген мағынада қолданылады. Халық бұл екі сөзді қарама-қарсы қойып, «ең жеңіл ишараның өзін түсінбеген адамнан терең ұғыну күтпе» деген ойды образды түрде жеткізген. Яғни түсінік тек құлақпен емес, көңілмен, байқағыштықпен де өлшенеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де жиі қолданылады. Әсіресе жұмыс орнында, оқу барысында немесе отбасында адам басқаның ишарасын аңғармай, қайта-қайта түсіндірме сұрай берсе айтылады. Мысалы, мұғалім ескерту жасап, сабаққа дайын келуді ишарамен де, ашық та айтса, оны мүлде елемеген оқушыға: «Ымға түсінбеген дымға түсінбейді» деуге болады.