Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас.
«Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз ер жеңіске жеткенде шектен шығып, мақтанып, басқаны менсінбей кетпейді; жеңілгенде де мойымайды, көңілі құлазымайды. Мақал жеңіс пен жеңіліске бірдей сабырмен қарайтын, ішкі тепе-теңдігін сақтайтын адамды сипаттайды. Жеңіс адамның басын айналдыруы, жеңіліс оны сындыруы мүмкін, ал шын ер екеуіне де төтеп береді. Мінездің нағыз өлшемі нәтиже шыққан сәтте көрінеді: жарыста да, еңбекте де, күнделікті тіршілікте де.
Образдар мен теңеулер
Мақалдың екі бөлігі ұйқасқан етістіктерге құрылған: «тасымас — жасымас». Тасу — өзеннің жағасынан асып ағуы; адам туралы айтса, асып-тасып, өзін жоғары қойған кісі. Жасу — солу, мұқалу, жігері құм болу; «жасып қалды» деп көңілі түскен адамды айтады. Табиғаттың екі көрінісі алынған: тасқан су мен жасыған шөп. Ер осының екеуі де емес: ол арнасынан шықпайтын өзендей, қуаңшылықта солмайтын шөптей тұрақты.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жарыс, сайыс, сынақ нәтижесі шыққан соң айтады. Жеңген адамға тәкаппар болмауды ескерту үшін, жеңілгенге жігер беру үшін қолданылады. Мысалы, күрестен күміс алған ұлына әкесі: «Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас. Келесі жолы аламыз», — дейді. Жаңа жеңген адамның қуанышын бірден басуға асықпаған жөн: мақалды орайын тауып айтқан әсерлірек.
Қолданылу жағдаяттары
— Мектепте олимпиаданың нәтижесі шығады. Бірінші орын алған оқушы мақтана бастайды, мұғалім оған да, жеңілген сыныптасына да бірдей мақалды айтады.
— Ауылдық бәйгеде аты озбаған жігіт ренжіп, атын сатпақ болады. Атасы оны тоқтатып, мақалды айтады.