Шуын сүйретіп келіп шүйдесін көтереді.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал сырттай еңсесі түсіп, күйбең тіршілікпен, қиындықпен келген адам соңында өзін бірден паң, өркөкірек етіп көрсететінін меңзейді. Тура мағынасында «шуын сүйретіп келу» — шаршаған, жүдеп-жадаған күйді, ал «шүйдесін көтеру» — тәкаппарланып, кеудесін керу дегенді білдіреді. Астарлы мағынасында адам кейде өз жағдайы түзелмесе де, не аз ғана мүмкіндік туса да, өзін жоғары ұстап, бұрынғы еңбегін ұмытып, менмендікке салынады.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «шуын сүйрету» — ауыр жүк арқалағандай, бейнет көрген адамның бейнесі. «Шүйдесін көтеру» — басын жоғары ұстап, тәкаппар мінез таныту. Халық осы екі қимыл арқылы адамның мінезіндегі қайшылықты шебер көрсетеді: алдымен бейшара күй, артынан орынсыз паңдық. Бұл образдар қарапайым да дәл, сондықтан мақал адамды кішіпейілділікке шақырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгінде бұл мақал қызметте немесе әлеуметтік ортада орынсыз паңданатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жаңа ғана қиындықтан шыққан адам аздап табыс тапқан соң, өзгелерге жоғарыдан қарап сөйлесе, «Шуын сүйретіп келіп шүйдесін көтереді» деп ескерту жасауға болады. Мұның мәні — жағдайың өзгерсе де, мінезің өзгермесін деген ой.