Шын жомартқа жолықсаң,
Су орнына бал берер.
Шын батырға жолықсаң,
Сен үшін жан берер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал нағыз жомарт адам мен шын батырдың асыл қасиетін суреттейді. Тура мағынасында, жомарт кісі жолықса, су орнына бал бергендей аса кең пейіл танытады; батырға жолықсаң, ол сен үшін жанын да қиюға дайын тұрады. Астарлы мағынасы — шынайы адамдық қасиет сөзбен емес, іспен көрінеді. Жомарттық та, батырлық та сыртқы ұранмен емес, қиын сәттегі нақты әрекетпен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
“Су орнына бал” деген теңеу адамның кеңдігін, береке мен мейірімін білдіреді. Су — ең қарапайым нәрсе, ал бал — дәмді, қымбат, қадірлі ас. Демек, жомарт жан қарапайым көмектің өзін ерекше ықыласпен, мол пейілмен ұсынады. “Жан беру” образы батырдың ерлігі мен адалдығын көрсетеді. Бұл жерде батырлық күш көрсету емес, елге, досқа, адамға деген жауапкершіліктің ең биік түрі ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз пайдасын ойламай, өзгеге қол ұшын созатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, қиын жағдайда бір танысың тегін көмек беріп, уақытын да, ақшасын да аямаса, оны жомарт жан деп бағалаймыз. Ал қауіп-қатерде досын қорғайтын не әділетсіздікке қарсы тұратын адамды батыр мінезді дейміз.
Sý ornyna bal berer.
Shyn batyrǵa jolyqsań,
Sen úshin jan berer.