Шын жақсыда тарлық жоқ,
Әділ сөзде зорлық жоқ.
«Шын жақсыда тарлық жоқ, Әділ сөзде зорлық жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал шын мәніндегі жақсы адам қиындықта да тарылып, қысылып қалмайтынын, жомарттығы мен кең пейілі оның болмысынан көрінетінін білдіреді. Ал «әділ сөзде зорлық жоқ» дегені — тура, шындыққа негізделген сөз ешкімге күшпен таңылмайды, өйткені ақиқат сөздің өзінде дәлел мен салмақ бар. Астарлы мағынасы: адам мінезі де, айтқан сөзі де таза болса, ол өзгеге қысым жасамай, өз орнымен қабылданады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тарлық» тек материалдық жоқшылық емес, тар көңіл, қысыңқы мінез ұғымын да аңғартады. «Жақсы» — кең жүректі, адамгершілігі мол адам. Ал «әділ сөз» — шындықты бұрмаламай айтылған, таразысы тең сөз. «Зорлық» сөзі шындықтың күшпен емес, қисынмен, әділетпен орнығатынын бейнелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал адал адамға да, әділ пікірге де сенім білдіру үшін қолданылады. Мысалы, бір ұжымда басшы шешімді біреуді басып-жаншу үшін емес, нақты дерек пен әділетке сүйеніп қабылдаса, қызметкерлер оны дұрыс түсініп, қолдайды. Бұл — әділ сөздің зорлықсыз-ақ өтімді болатынының көрінісі.
Ádil sózde zorlyq joq.