Тарпаң тайдай қылпылдаған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның мінез-құлқын асау, тік, шалт қимылдайтын, бір орында тұрмайтын күйде бейнелейді. Тура мағынада тарпаң тайдың әр қимылы жыбырлап, тыныш тұрмайтын, сергек болатыны елестейді. Астарлы мағынада мұндай сөз мінезі шапшаң, қызуқанды, шыдамсыз немесе тынымсыз адамға қатысты айтылады. Кейде бұл қасиет жамандық емес, қайта жігерлілік пен сергектік белгісі ретінде де ұғынылады.
Образдар мен теңеулер
«Тарпаң тай» — жуас емес, еркін өскен, қимылы ширақ жас жылқының бейнесі. «Қылпылдау» сөзі оның тынымсыз қозғалысын, дегбірсіз күйін білдіреді. Осы екі образ бірігіп, көзге бірден елестейтін тірі сурет жасайды: қыбырлап тұра алмайтын, ширақ, мазасыз, бірақ қайратты жанның сипаты беріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне бір іске сабырмен отырмай, асығып-аптығып жүретін адамға айтылады. Мысалы, жиналыста біреу сөзді бөліп, қайта-қайта орнынан қозғала берсе, «Тарпаң тайдай қылпылдап отыр» деуге болады. Бұл сөз кейде ескерту, кейде әзіл ретінде қолданылады. Жанның ширақ болуы жақсы, бірақ оны реттеп, сабырмен ұштастырған жөн.