Тал шағында бүкпесең,
Таяқ шағында иілмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам жастайынан тәрбиелі, инабатты, мойымайтын, бірақ қажет жерде иіле білетін болып өсуі керек дегенді білдіреді. «Тал шағы» — адамның жастық, жігерлі кезі; «бүкпеу» — жас кезінде дұрыс қалыпта, тәрбиеде болмау, қисық өсіру деген астар береді. Ал «таяқ шағы» — кәрілік, әлсіздік, өмірдің ауыр кезеңі. Яғни жас күнінде мінезі, әдеті қалыптаспаған адам кейін түзелуі қиын. Адам өмірдің басында қалай қалыптасса, қартайғанда да соның жемісін көреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тал» — жас шыбықтай иілгіш, нәзік адам өмірінің символы. Талдың түзу өсуі сияқты, баланың да тәрбиесі түзу болуы керек. «Таяқ» — қарттықтағы таяққа сүйенген әлсіз шақты меңзейді. «Иілу» сөзі екі мағына береді: бір жағынан, өмірдің қиыншылығына көну, екінші жағынан, мінездің жұмсаруын білдіреді. Халық жас талды кезінде қалай баптаса, кейін сол қалпын сақтайтынын көркем бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, бала мектептен бастап тәртіпке, еңбекке, үлкенді сыйлауға үйренсе, есейгенде жауапты азамат болады. Ал жастайынан ерке, тәртіпсіз болып өскен адам кейін өз мінезін өзгертуге қиналады.
Taıaq shaǵynda ıilmes.