«Таразы тура сөйлейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Таразы ешкімнің бетіне қарамай, затты қанша болса, сонша көрсетеді: ол тура сөйлейді. Мақал әділдікті таразыға теңейді: шындық айтатын адам да, әділ төреші де таразыдай бейтарап болуы тиіс. Сонымен қатар даулы мәселені сезіммен емес, өлшеммен шешкен дұрыс, нақты өлшем таласты өзі-ақ тоқтатады деген ой бар. Таразы ежелден әділдіктің белгісі, бұл сөз дау мен саудада жиі айтылған.
Образдар мен теңеулер
Таразы — базарда, ауыл саудасында, зергер қолында жүрген өлшеуіш. Оның екі табағы теңелгенде ешкімге артық та, кем де берілмейді. Мақал жансыз затқа тіл бітіріп, «сөйлейді» дейді: таразы адам сияқты куәлік береді, бірақ адамнан айырмасы — алдамайды. Тура сөзі әрі түзу, әрі әділ, шынайы деген мағынаны қатар береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды дау өлшеммен, нақты дәлелмен шешілгенде айтады: таласқан екі адам таразыға тартып көргенде, сандар шындықты көрсеткенде. Әділ адамды мақтағанда, таразыдай тура дегендей де қолданылады. Мысалы, базарда сатушы мен сатып алушы салмаққа таласқанда: «Таразы тура сөйлейді, тартып көрейік».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл базарында ет сатушы мен әже салмаққа таласып, ақыры екінші таразыға тартқанда, көрші сатушы «Таразы тура сөйлейді» деп күледі.
— Ағайынды екеуі жиналған шөптің үлесіне таласқанда, әкесі шөмелелерді санап шығып, мақалды айтып, таласты тоқтатады.