Талабы жоқ жас ұлан - жалыны жоқ шоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Талабы жоқ жас адам – өз күшін дұрыс бағыттай алмайтын, өмірге құлшынысы әлсіз, мақсаты анық емес жан. Мақалдың тура мағынасы бойынша, шоқта оттың ұшқыны болғанымен, жалыны болмаса, ол жылу да, жарық та бере алмайды. Астарлы мағынасы – жастың бойындағы талап, мақсат, ұмтылыс болмаса, оның жастық қуаты да толық ашылмайды. Талап адамды алға жетелейді, еңбектенуге, үйренуге, өсуге итермелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жас ұлан» – болашағы бар, бірақ әлі қалыптасу үстіндегі адам бейнесі. Ал «жалыны жоқ шоқ» – сырттай бар сияқты көрінгенімен, ішкі қызуы әлсіз нәрсенің белгісі. Бұл теңеу жас адамның қабілеті болғанымен, ынта мен жігері болмаса, сол қабілет пайда әкелмейтінін аңғартады. Халық осылайша талапты отқа, жігерді жалынға теңеп, адамның ішкі қуатын көркем жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу мен мамандық таңдауда өте орынды. Мысалы, студент сабаққа немқұрайды қарап, мақсат қоймаса, оның білімінде ілгерілеу болмайды. Ал талабын күшейтіп, күн сайын ізденсе, үлкен жетістікке жете алады. Сондықтан бұл сөз жастарды ерінбей еңбектенуге, арманына берік болуға шақырады.