Сыртың сыйлы болғанша,
Ішің майлы болсын.
«Сыртың сыйлы болғанша, Ішің майлы болсын.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Сыртқы құрметке ие болғаннан гөрі, ішің майлы, яғни қарның тоқ, тұрмысың берекелі болсын. Мақал көзге көрінетін атақ пен бос сыйдан нақты тіршілікті жоғары қояды: сырт көзге сыйлы болып, үйде тамақ таппай отырудың пайдасы жоқ. Онда көшпелі елдің шаруашыл, іс-тәжірибелік көзқарасы бар. Кейде кекесін ретінде де айтылады: абыройды ойламай, тек өз қарнын ойлайтын адамға.
Образдар мен теңеулер
Сырт пен іш — мақалдың негізгі қарсылығы: бірі көпке көрінетін бет, екіншісі тек иесі білетін тіршілік. Сыйлы — құрметті, елге сыйымды; майлы — мол тамақ, тоқтықтың белгісі. Қазақ дастарқанында май, қазы-қарта сияқты майлы тамақ молшылық пен құрметті ас саналған. Сыйлы мен майлы ұйқасы мақалды жеңіл етеді, ал болғанша сөзі салыстыру мағынасын беріп, екінші бөлікті таңдау ретінде ұсынады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көрсетуге, мақтануға ақша жұмсап, үй ішін ұмытқан адамға кеңес ретінде айтады: алдымен отбасыңның қамын ойла. Үні — тәжірибелі, кейде әзіл. Тек өзін ойлап, ел алдындағы абыройды елемейтін адамға кекесін ретінде де қолданылады. Мысалы: «Тойға қарызға батып шашылғанша, балаларыңның қамын ойла, сыртың сыйлы болғанша, ішің майлы болсын».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жас жігіт несиеге қымбат көлік алмақ болғанда, атасы алдымен үйдің шатырын жөнде деп кеңес береді.
— Ас үйде анасы қызына қонақ күту үшін бүкіл айлықты шашпауды айтып, мақалды қосады.
Ishiń maıly bolsyn.