Сұрағанның айыбы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Сұрағанның айыбы жоқ» деген мақал адамның қажет нәрсесін, білгісі келгенін, көмек не түсінік сұрауын кінәға баламау керек екенін білдіреді. Тура мағынасында — сұраған адам жазықты емес, өйткені сұрау арқылы ол өзіне керегін анықтайды. Астарлы мағынасы — білмегенді сұрау, ақыл сұрау, жөн сұрау ұят емес; керісінше, бұл адамның ізденісі мен кішіпейілдігін көрсетеді. Қазақ танымында сұрай білу — білімге, тәрбиеге, дұрыс жолға бастайтын қасиет.
Образдар мен теңеулер
Мақалда нақты бейнелі образ аз, бірақ «сұрау» әрекетінің өзі үлкен мәнге ие. Ол — адамның қолын созуы, ойын ашуы, көмекке ұмтылуы секілді. Сондықтан бұл сөз «ұялу емес, ұғыну маңызды» деген ойды меңзейді. Сұраған жан — әлсіз емес, қайта өз қажетіне жауап іздеген саналы адам.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу мен жұмыста жиі қолданылады. Мысалы, жаңа қызметке келген адам бірден бәрін білмейді, сондықтан әріптесінен немесе басшысынан сұрап үйренеді. Ондайда «Сұрағанның айыбы жоқ» деп, оны кінәламай, дұрыс бағыт беру керек. Бұл — ашық қарым-қатынас пен үйренуге ынталандыратын сөз.