Қас жақсының белгісі -
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
«Қас жақсының белгісі - Өз үйінде өзі құл. Қас жаманның белг…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы мен жаманды үй ішіндегі мінез-құлқы арқылы салыстырады. «Қас жақсы» адам өзін көп жерде емес, ең алдымен өз отбасында, өз шаңырағында кішіпейіл, еңбекқор, тілалғыш, қызметшіл етіп көрсетеді. Яғни ол үй ішіне пайдасын тигізіп, өзін биік ұстап, біреуге салмақ салмайды. Ал «қас жаман» керісінше, өз үйінде өзін тым сыйлы санап, бәрін өзіне қызмет еткізгісі келеді. Астарлы мағынасы — адамның шын болмысы сырттағы даңқымен емес, үйдегі мінезімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
«Өз үйінде өзі құл» деген тіркес құлдықты тура мағынада емес, қызмет ету, қарапайым болу, өзін жоғары қоймау деген бейнелі ұғымда береді. Ал «өз үйінде өзі сый» дегені — өзін тым артық бағалап, үйдегілерден құрмет күтетін, бірақ ісімен емес, атағымен ғана сөйлейтін адамды меңзейді. Мұнда сый мен құл — мінездің екі түрлі үлгісін көрсететін қарама-қарсы образдар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасындағы жауапкершілік пен әдепті еске салады. Мысалы, үйде ата-анасына көмектесіп, ыдыс жуып, кішіге қамқор болып жүрген адам — «өз үйінде өзі құл» дегеннің жақсы үлгісі. Ал үй шаруасына араласпай, бәрінен өзін жоғары ұстайтын жан осы мақалдағы теріс бейнеге жақын.
Óz úıinde ózi qul.
Qas jamannyń belgisi -
Óz úıinde ózi syı.