Жерде жетім жыласа,
әуеде періште тітіркенеді.
«Жерде жетім жыласа, әуеде періште тітіркенеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жетім-жесірге, қорғансыз балаға жасалған қиянаттың өте ауыр екенін білдіреді. Тура мағынасында жерде жетімнің жылауы жер бетіндегі бір мұң болса, астарлы мағынада ол — қоғамның жүрегін ауыртатын үлкен қайғы. Яғни жетімнің көз жасы тек бір адамның емес, бүкіл елдің ар-ожданына әсер етеді. Халық бұл сөз арқылы жетімге мейірім көрсету, оны жылатпау, қамқор болу керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жетім» — қорғансыз, қолдауға мұқтаж адам бейнесі. «Жыласа» — оның мұңы мен наласын көрсетеді. Ал «әуеде періште тітіркенеді» деген тіркес өте әсерлі образ. Періште — тазалықтың, пәктіктің, мейірімнің символы. Оның тітіркенуі — жердегі әділетсіздік пен қасіретке көктің өзі бейжай қарамайтынын білдіретін көркем теңеу.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаға, не қиын жағдайдағы адамға жанашыр болуға шақырады. Мысалы, жетім балалар үйіне көмек беріп, олардың оқуына, киіміне, тәрбиесіне қолдау көрсету — осы мақалдың өмірдегі көрінісі. Бұл сөз адамды мейірімділікке, жауапкершілікке тәрбиелейді.
áýede perishte titirkenedi.