«Оқығанды айтпа, тоқығанды айт.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қанша кітап оқығаныңды емес, сол оқығаннан не түйгеніңді, көңіліңе не тоқығаныңды айт. Оқыдым деу оңай, ал білімнің өлшемі — адамның түсінгені мен өмірде қолдана алатыны. Мақал көп оқығанымен мақтанатындарға және оқығанын түсінбей қайталайтындарға арналған. Сонымен бірге сөйлегенде өзгенің сөзін жаттап айтпай, өз ойыңды, өз қорытындыңды айт деген кеңесті де береді.
Образдар мен теңеулер
«Оқу» мен «тоқу» — қазақ мақалдарында жиі қатар жүретін сөздер. Тоқу — жіптен мата тоқу, ал ауыспалы мағынада оқығанды, естігенді көңілге берік түю. Мақалда бұл екеуі «айтпа — айт» деген тыйым мен бұйрық арқылы қарсы қойылған. Бір дыбыспен ғана ерекшеленетін екі сөз мағынасы жағынан алшақ: бірі — қабылдау, екіншісі — игеру.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мұғалім оқушыдан оқығанын айтып беруді сұрағанда немесе біреу «пәлен кітапты оқыдым» деп мақтанғанда айтылады. Кеңес, кейде жеңіл мысқыл ретінде. Мысал: «Он кітап оқыдым дейсің. Оқығанды айтпа, тоқығанды айт: соның біреуінен не түйдің?».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл кітапханасындағы оқу жарысында кітапханашы балалардан кітап санын емес, әрқайсысынан не түйгенін айтуды сұрайды.
— Кешкі дастарқанда немересі оқыған кітаптарының атын тізгенде, ата мақалды айтып, біреуін әңгімелеп беруді өтінеді.