Нас басқанды бит басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кім кір-қожалақ, салақ жүрсе, ондай адамға бит тез жұғады. Астарлы мағынасы: тазалықты сақтамаған, өзіне де, айналасына да ұқыпсыз қараған адам әртүрлі қиындыққа, ұятқа, тіпті жұқпалы жаман әдетке де оңай ұрынады. Яғни сыртқы тазалық та, ішкі тәртіп те маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «нас басқан» сөзі — кірленген, күтімсіз қалған адамның бейнесі. Ал «бит басу» — соның салдары, яғни салақтықтан туатын жағымсыз жағдайдың символы. Халық осы екі образ арқылы: «әрекетіңе ие болмасаң, кесірі өзіңе тиеді» деген ойды қысқа да нұсқа жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тек дене тазалығы туралы ғана емес, жалпы тәртіп пен ұқыптылыққа қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыс орнын реттемей, құжаттарын шашып, ережені сақтамаса, қате көбейіп, өзі де қиындыққа қалады. Сондықтан мақал адамды тазалыққа, сақтыққа, жауапкершілікке шақырады.