Жетесіз ұл
жеті атасын қаздырады.
«Жетесіз ұл жеті атасын қаздырады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жетесіз ұл — ақылсыз, тәрбиесіз, жөн білмейтін бала. Мұндай бала өз орнын таппай, ата-бабасының қадірін түсінбей, түп-тамырын, тегін, шежіресін көп қазбалайды деген ой айтылады. Мақал тура мағынасында да, астарлы мағынасында да адамның тәрбиесіздігі мен бос әурешілігін сынайды. Яғни, текті білу жақсы, бірақ оны орынсыз қазбалап, мәнсіз әңгімеге айналдыру — санасыздықтың белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жеті ата» — қазақ үшін тек шежіре емес, тұтастай ата-тек, ру байланысы, туыстық тәртіп. «Қаздырады» сөзі бір нәрсені терең қазып іздеу, қайта-қайта шұқылау мағынасын береді. Образ арқылы мақал адамды түпсіз сұраққа, орынсыз әуреге салатын қасиеттен сақтандырады. Жетесіздік — тек білімсіздік емес, парасаттың, тәрбиенің, ұяттың әлсіздігі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал бүгін де маңызын жоғалтпаған. Кейде адам өз ісін түземей, басқаның тегіне, атақ-даңқына, шыққан жеріне шамадан тыс үңіле береді. Мысалы, біреу жұмыс істемей жүріп, өз өмірін реттемей, әлеуметтік желіде біреудің ата-тегін қазбаласа, осы мақал дәл келеді. Ол алдымен өз мінезін, тәрбиесін түзе деген ойға шақырады.
Мақалдағы сөздер
жетесіз — Ақылы мен санасы таяз, ойсыз, жөн білмейтін; айтқан ақыл-кеңесті бойына сіңірмейтін адам.
jeti atasyn qazdyrady.