Жетім балаға жеті бидай да тамақ.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал жетім баланың тұрмысы жұтаң, мұқтаждығы көп болатынын білдіреді. Тура мағынада, аз ғана астықтың өзі аш баланың қарнын тойдыруға жарайды. Астарлы мағынада, басы артық нәрсе жоқ, таршылық көрген адамға аз көмек те үлкен демеу болады деген ой жатыр. Халық мұнда жетімге жанашырлық танытып, оның әлсіз күйін түсінуді ескертеді.

Образдар мен теңеулер

«Жетім бала» — қорғаны аз, қамқорлыққа мұқтаж адам бейнесі. «Жеті бидай» — өте аз, болмашы мөлшердің символы. Бірақ сол аз нәрсенің өзі «тамақ» деп бағалануы жетімнің мұқтаждығын терең көрсетеді. Сан ретінде «жеті» көптік пен ұқыптылықты аңғартады, бірақ мұнда нақты саннан гөрі аздық, жетіспеушілік мәні басым.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазір бұл мақал ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға жанашыр болу керек екенін еске салады. Мысалы, мектепте киімі, тамағы, оқу құралдары жетіспейтін оқушыға сыныптастары мен мұғалімдер көмектессе, ол үшін сол көмек үлкен қолдау болады. Мақал адамды мейірімділікке, қайырымдылыққа шақырады.