Әке ұрған ұл оңар,
Шеше ұрған қыз оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бала тәрбиесінің қаталдық пен жұмсақтықтың шегін білдіреді. Тура мағынасында әкенің ұлын, ананың қызын ұруы айтылғанымен, астарлы мәні терең: әке баланы жөнге салып, ер-азамат болуға тәрбиелейді, ал шеше қыз баланы ұрып тәрбиелесе, оның нәзік мінезіне, ар-намысына, тәрбиесіне нұқсан келуі мүмкін деген ой бар. Яғни, ұлға әкенің тәртібі жарасады, ал қызға мейірім, үлгі, сөзбен тәрбие керек.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «әке» — талап қоятын, бағыт беретін тәрбиеші бейне; «ұл» — қайрат пен жауапкершілікке үйренуі тиіс жас; «шеше» — мейірім мен ұқыптылықтың символы; «қыз» — ұяңдық, инабат, нәзіктік бейнесі. «Оңар» сөзі түзелу, адам болу мағынасын берсе, «оңбас» сөзі тәрбие бұзылуы, мінезге сызат түсуі дегенді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланы тәрбиелеуде күшпен емес, орнымен сөйлеудің маңызды екенін еске салады. Әсіресе қыз балаға қатты сөз айтып, намысына тию дұрыс емес. Мысалы, ата-ана оқудағы қателігі үшін баласын ұрып емес, түсіндіріп, бірге шешім іздесе, бала жауапкершілікті жақсырақ қабылдайды.
Sheshe urǵan qyz ońbas.