Жақсыны жолдасынан таны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды оның өз сөзімен ғана емес, айналасындағы жолдасы арқылы да тануға болатынын айтады. Тура мағынасында, кісінің жанында жүретін адамдары оның мінезін, тәрбиесін, ой-өрісін байқатады. Астарлы мағынасы — жақсы адам жаман ортаның жетегінде жүрмейді, ал жақсы жолдас адамның да жақсы қасиетін күшейтеді. Сондықтан кімді дос тұтқаның өзің туралы көп нәрсе аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “жолдас” сөзі тек бірге жүрген адам емес, жақын орта, дос, серік деген ұғымды білдіреді. “Жақсыны” деп мінезі түзу, сөзі орнықты, ісі адал адам меңзеледі. Халық осы қысқа сөз арқылы адамның ішкі болмысын сыртқы ортасынан тануға болатынын бейнелеп отыр. Яғни орта — айна, жолдас — мінездің көрсеткіші.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе достық, орта таңдау, тәрбиелік бағытта жиі қолданылады. Мысалы, жасөспірімнің кіммен араласатыны оның оқуы мен тәртібіне тікелей әсер етеді. Егер бала сабырлы, еңбекқор, білімге құштар достармен жүрсе, өзі де соларға ұқсап өседі. Сондықтан ата-ана да, ұстаз да “Жақсыны жолдасынан таны” деп, дұрыс ортаның қадірін ескертеді.