Үлкен иманды болса,
Кіші ибалы болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкеннің иманы мықты, мінезі таза, сөзі мен ісі өнегелі болса, кіші соны көріп тәрбиеленеді дегенді білдіреді. Яғни отбасы мен ортадағы жақсы үлгі ұрпаққа тікелей әсер етеді. Үлкеннің иманы — тек діндарлық емес, ол әділдік, мейірім, сабыр, ұят сияқты қасиеттердің жиынтығы. Мұндай адам болған жерде кіші де ибалы, сыпайы, тәртіпті болып өседі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үлкен» — жасы үлкен адам ғана емес, үйдің, елдің сөзі өтетін ақыл иесі. «Иманды» сөзі адамның ішкі тазалығын, ар-ожданын білдіреді. «Кіші» — жас ұрпақ, шәкірт, кейінгі буын. «Ибалы» дегені — инабатты, әдепті, кішіпейіл болу. Мұнда үлгі мен тәрбие арасындағы байланыс өте анық берілген: үлкеннің мінезі — кішінің айнасы.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасылық тәрбиеге, мектеп пен қоғамдағы үлгі көрсетуге өте сай келеді. Мысалы, ата-ана баласына «әдеп сақта» деп айтқанымен, өзі үлкенді сыйламаса, бала да солай өседі. Ал ата-ана, мұғалім, аға буын өздері сыпайы сөйлеп, адал әрекет етсе, жастар да ибалы болады. Сондықтан мақал адам тәрбиесінің ең басты шарты — жақсы өнеге екенін еске салады.
Kishi ıbaly bolady.