«Үйге кіргенде дыбыс қыл, Ентелемей дұрыс кір.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында — үйге кіргенде шуламай, айқайламай, елдің мазасын алмай кіру. Астарлы мағынасында — қай ортаға барсаң да, тәртіп пен сыйластықты ұмытпа, өзіңді ұста, орынсыз ентелеме деген өнеге бар. Адамның мінезі оның жүріс-тұрысынан танылатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дыбыс қыл» сөзі — даңғаза жасама, бірақ келуіңді білдір деген ишара. Ал «ентелемей» дегені — бірден баса-көктеп кірме, сабырмен, байыппен әрекет ет деген ұғым. Үй — тек баспана емес, береке мен тәртіп орны. Сондықтан үй ішіндегі тыныштықты бұзбау — үлкен әдептің белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген ортаға қатысты айтылады: кеңсеге, сыныпқа, біреудің үйіне кіргенде мәдениетті болу керек. Мысалы, жиналыс өтіп жатқан бөлмеге біреу есікті тарс ашып, даурығып кірсе, бұл әдепсіздік саналады. Ал сыпайы кіріп, рұқсат сұрап, қысқа амандасу — осы мақалдың нақты көрінісі.
Entelemeı durys kir.