Ерте оңбаған кеш те оңбас,
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезі мен тағдырындағы кейбір қасиеттердің ерте қалыптасатынын білдіреді. Яғни, жастайынан жөнге келмеген, тәрбиесі кем, жалқау не жаман әдетке үйір адам кейін де бірден түзеле қоймайды. «Ерте оңбаған» — жас күнінде дұрыс жол таппаған, мінезі орнықпаған деген ой. «Кеш те оңбас» — уақыт өтіп кеткен соң түзелуі қиын екенін ескертеді. Ал «Кеш оңбаған еш те оңбас» дегені, әбден қалыптасқан теріс әдет пен қыңыр мінезді адамды өзгерту тіпті ауыр болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ерте» мен «кеш» тек уақытты ғана емес, адамның қалыптасу кезеңін де білдіреді. «Оңу» — түзелу, жақсы жолға түсу, тәртіпке келу мағынасында қолданылған. «Оңбау» сөзі арқылы халық адам бойындағы кеселді мінезді, тәрбиесіздікті астарлап көрсетеді. Мақалдың бейнесі қысқа болса да, өмірлік шындықты дәл жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиесі қиын балаға немқұрайды қарамау керек екенін ескертеді. Мысалы, оқушы мектепте сабаққа салғырт қарап, өтірікке үйір болып өссе, кейін жауапты маман, сенімді адам болуы қиын. Сондықтан адамды ерте жастан дұрыс бағыттау маңызды. Бірақ бұл сөз үмітті үз деген емес, тек тәрбиенің уақтылы болғаны тиімді екенін ұқтырады.
Kesh ońbaǵan esh te ońbas.