Көрік үйленгенше,
Ақыл өле-өлгенше.

Негізгі мағынасы

Сұлулық үйленгенге дейін керек, ақыл өле-өлгенше керек. Жастықта көрік көзге түседі, жар таңдағанда да оған қарайды, бірақ шаңырақ көтерілген соң отбасын ұстап тұратын — ақыл, байып, тату мінез. Көрік жылдар өткен сайын солады, ал ақыл керісінше тәжірибемен толысады, адам қартайғанда да оған сүйенеді. Мақал сыртқы әдемілікті жоққа шығармайды, тек оның уақыты шектеулі екенін, ақылдың өмір бойы қызмет ететінін салыстырып көрсетеді.

Образдар мен теңеулер

Мақал адам өмірін екі межемен өлшейді: үйлену және өлім. Қазақ ұғымында үйлену — жастықтың шыңы, жеке шаңырақтың басы, көрік сол кезеңде ең көп бағаланады. «Өле-өлгенше» — қайталау арқылы жасалған тіркес, «өмірдің соңғы сәтіне дейін» деген мағынаны күшейтеді. «Үйленгенше» мен «өлгенше» ұйқасы мақалға әуен береді. Көрік пен ақылдың қарсы қойылуы қазақ мақалдарында жиі кездеседі: сыртқы ажар уақытша, ішкі қасиет тұрақты.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Үлкендер жастарға, әсіресе жар таңдау кезінде, тек сыртқы келбетке қарамауды ескерту үшін айтады. Кейде сұлулығына масаттанған адамға жұмсақ әзілмен ескерту ретінде келеді. Біреудің келбетін кемсіту үшін айту орынсыз. Мысалы: «Келіннің әдемілігі бір басқа, ал ақылы шаңыраққа жарасады. Көрік үйленгенше, ақыл өле-өлгенше деген рас қой».

Қолданылу жағдаяттары

— Құдалыққа бара жатқан ағайындар келіннің тек көркін емес, мінезі мен ақылын да сұрастырып отырды.
— Қарт ата немересіне жастықта сұлу болған әжесінің қазір ақылымен бүкіл әулетті ұйытып отырғанын айтты.
— Ас үйде шай құйып отырып, ана қызына сән-салтанатқа емес, білім алуға көбірек көңіл бөлуін өтінді.