Бір адамға қадірің жүрмесе,
Екі адамға күлкі боларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қадір-қасиеті, сөзі мен ісі ортада бағаланса ғана орны бар екенін білдіреді. Егер бір адам да сені сыйламаса, яғни мінезің, ісің немесе беделің жұртқа жақпаса, онда көптің алдында мазаққа айналуың мүмкін. Астарлы мағынасы — адам өзін ұстай білуі, артық қылықтан сақтануы, әр жерде өз орнын білуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір адам» — жеке пікір, алғашқы баға. Ал «екі адам» — көптің ортасы, жұрт көзі. «Қадірің жүрмеу» деген тіркес сый-сияпаттың, құрметтің болмауын аңғартады. «Күлкі болу» — тек әзілге іліну емес, беделден айырылу, сөзі өтпей қалу деген мағынада қолданылған. Яғни мақал адам абыройының жұрт алдында сыналатынын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді әлеуметтік ортада, жұмыста, оқу орнында орынды қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер әріптестерін тыңдамай, үнемі орынсыз қалжыңдап, жауапкершіліксіз жүрсе, алдымен бір адамның көңілінен шықпайды, кейін бүкіл ұжым алдында беделі түседі. Мақал осындайда ойлануға, әдеп сақтауға шақырады.
Eki adamǵa kúlki bolarsyń.