Ең жұмсақ та - тіл,
Ең, қатты да - тіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тілдің, яғни сөздің адам өміріндегі аса күшті құрал екенін айтады. Тіл жұмсақ болса, адамды иландырып, жұбатуға, татуластыруға, жақсы ой салуға қызмет етеді. Ал тіл қатты болса, яғни сөз дөрекі, ауыр айтылса, ол жүректі жаралап, араны ашып, үлкен өкінішке жеткізеді. Демек, сөздің өзі кейде мейірім, кейде жара бола алады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұмсақ» сөзі — әдепті, байыпты, сыпайы сөйлеудің бейнесі. «Қатты» сөзі — өктем, ащы, ауыр сөздің символы. Автор тілдің бір ғана мүшені емес, адамның мінезін, ниетін, қарым-қатынасын білдіретін күш екенін меңзейді. Тілдің «жұмсақ» не «қатты» болуы оның физикалық емес, рухани әсерін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, отбасында өте өзекті. Бір ауыз дұрыс айтылған сөз адамды қолдап, сенім береді; ал орынсыз сөз кикілжің туғызады. Мысалы, жетекші қызметкер қызметкеріне «қателестің, бірақ бірге түзетеміз» десе, ол ынталандырады; ал «сенен түк шықпайды» десе, жігерін құлатады.
Eń, qatty da - til.