Сақтық туралы 840
Сақтық туралы мақал-мәтелдер қауіптен сақтану, ойлы әрекет ету және алдын ала қамданудың мәнін үйретеді.
840
Мақал-мәтел
206.7K
Қаралым
246
Орташа
Сұрыптау:
Сақырлаған аязда сары қамысты панала.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты аяз болғанда, адам жел өтінен, суықтан қорғану үшін қамыс сияқты...
Жол жолдасың Қыдыр болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сапарға шыққанда жолы ашық, жолдасы құтты, ісі сәтті болсын деген тілек білдіреді....
Сен тимесең, мен тимейін бадырақ көз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екіншіге тиіспесе, мен де оған тиіспеймін деген сөз. Астарлы...
Ертеңгі күн құлақтанса,
Еліңді жау шапқандай күйін.
Кешкі күн құлақтанса,
Келінің ұл тапқандай сүйін.
Еліңді жау шапқандай күйін.
Кешкі күн құлақтанса,
Келінің ұл тапқандай сүйін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ертең болатын істі бүгіннен ойлап, алдын ала қамдану керектігін меңзейді. Егер алдағы қау...
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар.
Куәсіз істі күмән табар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істің шындығын дәлелдейтін куә болса, соған сенуге болады; ал куә ж...
Байтал түгіл бас қайғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте қиын, қысылтаяң жағдайды білдіреді. Тура мағынасында «байталды» да, «басты» да ойлауғ...
Буынсыз жерге пышақ ұрма.
**Негізгі мағынасы** Буынсыз жерге пышақ ұрма дегеніміз — орынсыз іске араласпа, дәл келмейтін жерден күш жұмсама, болма...
Жаманнан қарыз алсаң,
Тар жерде жаныңды қысар.
Тар жерде жаныңды қысар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман, сенімсіз адамнан қарыз алудың зиянын ескертеді. Тура мағынасында, ондай адам берге...
Қабағанға қаптырма,
Тебегенге тептірме.
Тебегенге тептірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды мінезі қатал, ызақор, зиян келтіруге дайын кісімен орынсыз жақындаспауға шақырады....
Көштің байсал тапқаны,
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көш те, дау да өз орнын тапқанда ғана тынышталады. Көш көкорайлы, жайл...
Жаманға сырыңды айтпа,
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз құпиясын кез келген жанға аша бермеуді ескертеді. Тура мағынасында: жаман ниетт...
Қылышты қорқақты
Сойылды батыл соғады.
Сойылды батыл соғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адам қылыш сияқты қауіпті, алыстан әсер ететін қарудан именеді...
Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Шелек жалаған тұтылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айран ішіп, ыдысын таза қалдырған адам жазадан құтылады, ал шелек жала...
Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе...
Досыңмен көп сөйлеспе,
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту, артық сыр ашпау керегін ескертеді. Досыңмен де шектен тыс көп...
Ең көп оқылған
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіре...
Ит үреді, керуен көшеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ит қанша үрсе де, керуен өз жолымен жүре береді. Астарлы мағынасы: біре...
Жау жағадан алғанда,
Бөрі етектен алады.
Бөрі етектен алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын-қыстау шақтағы қос қысымды білдіреді. Тура мағынасында жау жағадан, бөрі етектен тар...
Битке өкпелеп тоныңды отқа жақпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұсақ, мәнсіз реніштің кесірінен өзіңе үлкен зиян келтірме дегенді білдіреді. Тура мағынас...
Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
Бұлт жауынды шақырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр құбылыстың өз салдары бар екенін білдіреді. Тура мағынасында жел соқса, ауа райы өзгер...
«Сақтық туралы» мақал-мәтелдер адамның қауіп-қатерді алдын ала болжап, әр істі ойланып атқаруына үндейді. Бұл санаттағы нақыл сөздер өмірде асығыстықтың орнына байыппен қадам жасауды, сақтансаң — сақтайтынын, ал немқұрайдылықтың өкінішке апаратынын еске салады.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.
Сақтыққа қатысты мақалдар тұрмыста да, жолда да, сөз бен істе де қырағылық қажет екенін көрсетеді. Олар жауапкершілік, тәртіп, қауіпсіздік, жоспарлау сияқты құндылықтарды дәріптеп, адамды өзіне де, айналасына да зиян келтірмей, ұқыпты өмір сүруге тәрбиелейді.