Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер.
«Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ауылдың кішкентай баласы ұзын шыбықты тізгін етіп, астына қысып алып, «атпен» шауып жүреді. Ертең жауға аттанатын, елін қорғайтын жігіт те алдымен осындай ойыннан басталады. Мақал адамның болашақ ісінің нышаны балалығынан көрінетінін айтады: ерлікке, шабандоздыққа деген ынта ойынның өзінде байқалады. Тағы бір қыры — кез келген үлкен іске жету жолы кішкентай, тіпті ойын сияқты жаттығудан басталады, бірден нағыз тұлпарға мінген ешкім жоқ.
Образдар мен теңеулер
Шыбық ат — қазақ балаларының ең ескі ойыншығы: тал не қайың шыбығының ұшына жіп байлап, тізгін етеді, кейде басына шүберек орап, ат басы жасайды. Бала соны мініп, әке-ағасының атқа қонғанын қайталайды. Мақалда екі сурет қатар тұр: жауға аттанар жігіт пен шыбық ат мінген бала. Олар — бір адамның екі жасы. Ат көшпелі қазақ үшін соғыстың да, тіршіліктің де басты серігі болғандықтан, «ат міну» мұнда ер жетудің белгісі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды баланың ойынына, қызығушылығына мән берген кезде айтады: болашақтың белгісі қазірден көрініп тұр деп, мақтап не үміттеніп. Ата-анаға баланың ойынын жай ермек деп кемсітпеу туралы кеңес ретінде де келеді. Мысалы, атасы немересінің ағаш қылышпен ойнағанын көріп: «Жауға аттанар жігіт шыбықты ат мінер, бұдан батыр шығады», — дейді. Ересек адамның балалық әрекетін мазақтауға қолданылмайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бес жасар бала күні бойы шыбық атпен шауып, қораның айналасында «бәйге» өткізеді. Көрші ақсақал күліп, болашақ шабандоз осы деп әкесіне айтады.
— Үйірмеге енді келген бала доп тебуді үйреніп жүр. Жаттықтырушы ата-анасына әзірге ойын сияқты көрінсе де, үлкен спорт осыдан басталады деп түсіндіреді.