Жатқа сыр айтпа, өзің өтірік айтпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға екі түрлі ескерту жасайды: біріншісі — сырыңды, ішкі ойыңды кез келген жат адамға ашпа; екіншісі — өзің де өтірікке үйір болма. Тура мағынасында, бөтен кісіге артық құпия айтпау керек деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — сақтық, сенім мен шыншылдықты қатар ұстау. Адам өз құпиясын орынсыз таратса, ол кейін өзіне зиян келтіруі мүмкін; ал өтірік айту адамды беделден, сенімнен айырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жат» сөзі — жақын емес, сырға сенімсіз адамды білдіреді. «Сыр айту» — тек ақпарат беру емес, жан дүниеңді ашу деген ұғым. Ал «өтірік айту» — сөздің шындыққа қызмет етпей, адамның мінезін бұзатын қылық ретінде көрінеді. Сондықтан мақалда сыртқа сақ болу мен ішкі адалдық бір-бірімен байланысып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не достық ортада өте орынды. Мысалы, адам жеке құпиясын бейтаныс чатқа жазып жіберсе, ол кейін таралып кетуі мүмкін. Сол сияқты, біреу сенімге кіріп алып, өтірікпен алдаса, арадағы сыйластық бұзылады. Мақалдың тәрбиесі — аз сөйлеп, анық сөйлеу, шындықты ұстану.